Horta waxaa mahad leh ilaahay abuuray khalqiga ee inaga dhigay dad islaam ah oo uu ugu nimceeyey diinta muqadaska ah ee islaamka, waa marka xigta eh waxaa wax walba ka muhiimsan isfahamka iyo isqadarinta.
waxaa jirta in taariikhda umadda afsoomaliga ku hadasha oo aad iskaga gaaban ay hadana soo martay mawjado coladeed, siyaasadeed dhaqaale iyo weliba kelitalinimo oo aad u qoto dheer oo run ahaantii salka ku haysa dhibaatada haatan ka taagan somalia markaan leeyahay somalia uma jeedo dadka iyo dalka somaliland ee waxaan u jeeda waa dadka dega somalia ( farmer italian protectorate capital mogadisho).

I  I  D  H  E  H

GUJI HALKAN.......

Akhristayaal waxaa taariikhda cidina ma qorto eh jirta oo la wada xasuusanyahay in wixii soomaliya la odhan jiray ee qiirada lagu sameeyey ay aabe u ahaayen oo ay sameeyen ummaddda iyo shacbiga reer somaliland waxaa ka soo bilaw sannadahii kontomeeyadii ilaa laga soo gaadhay markii xorriyadda ay qaadatay jamhuuriyadda somaliland waxaa ummadda somaliland u heelanayd xorriyad iyo wada jir ay maruun ku faanan oo ay kula midooban wixii ay filayeen ee ahayd qiirada israaca oo ay ku walooloban calan xanbaarsan shan xidigood oo ka turjumaya shantii soomaliyeed ee kala firidhsana.

Akhriste qormadani oo soo baxday muddo hal sanno laga joogo ka hor ah waxaan jecelahay inaan xusuusiyo umadda afka soomaaliga ku hadasha marlabaad, waxaan jecelahay inaan qoraalkayga ku bilaabo Juhdi xorriyadda, heelankii siyaasadeed ee Somalilanderka, iyo karaahiyaddii shakhsiga Soomaliga. 

DEDAALKII SOMALILANDERKA EE MIDAWGA SHANTA SOOMAALIYEED EE HUNGOWDAY

 waxaa magaalooyinka hargeysa burco iyo berbera ka bilaabmay abaabul xoogbadna oo ay sameeyen ururo iska abaabulay bulshada reer somaliland oo aqoon aad u xanbarsanayd watay.

Waxaa la soo gaadhay goortii iyo amintii dawladda mustacmaradda ahayd ee ingiriisku ( british protectorate) ay wareejin lahayd xorriyadda gacantana u gelin lahayd dadka iyo ummadda somaliland waxaa 12:00 habeenimo kumanaan qof oo iskaga yimid lixda gobol ee somaliland u qaybsantahay ku soo xoonmeen meel badhtamaha magaalada hargeysa ku taalla oo aan haatan wax sidaasa ka durugsanayn goobta ay ku taallo fagaaraha kheyriyada ee ay siyaasiyiinta iyo dawladda somaliland uga qudbadeeyan shacbiga somaliland, akhristow xaqiiqdii shacabka somaliland kuma uu fikirayn oo qudha xoriyadd ay keligood ku taaman iyagoon shacabka somaliland u dhalan xisdi iyo keli talinimo ayaa waxa maankooga ku weyna goormad dadka afka soomaliga ku hadla la midayn doona isla markii ay dawladda ingiriisku ku wareejisay calanka siyaasiyiintii reer somaliland oo uu hor kacayey siyaasigii weynaa madaxweynihii somaliland ee  geeriyooday marxuum mudane maxamed ibraahim cigaal.!

Maxamed Mooge oo 1-da Luuliyo/July maamuusay iyo Maxamed Dirirdhaba oo maalin madoow ku sheegay!“Labo dhaqan kala dheer” C/waaxid Munaasibada 1 july ,Fikradaha ,Diridhaba iyo Ikraam Mohamed Dubbe   41 GUURADII XORRIYADII SOOMAALIYA IYO SIDII AY U DABAAL DEGEEN SOOMAALIDA KUWAIT XAFLADII AY 2001kii SAFAARADA SOOMAALIDA KUWAIT U DHIGTAY 1da LUULYO DAMAASHAADKII AY 2001kii  SOMALIDA MINNESOTA U DHIGEEN 1da JULY... GUJI Daraasad Gaaban: Dhibaatooyinka Soomaaliya Iyo Xallintooda Daraasad kooban oo ay soo saareen aqoon yahanno Soomaaliyed ayaa kubilowday in... Guji... SNM Waxay Meel Marisay Aragtidii Xasayn-Kayd [Caqiil] » Qowleysatada Waqooyi Soo Dhigatay [Dr. Saciid] XIRIIRKII SSDF iyo SNM ... GUJI [XagarYare] QARANIMADA SOMALILAND WAA GO'AAN SHACABKA KA YIMID [Diridhabe]  MAGACA SOMALILAND WAA BEER: BEERNA HILIBKAA LAGU SUGAA [Fahad] FAALLO: Maxamedoow inoo Yare Kaadi Jawaab ku socota Qoraladii Maxamed Diridhaba. GUJI [Cali Shirwac]

Siyaasi cumar carte qaalib iyo rag kale oo fara badan ayaa waxaa la soo gaadhay aroornimadii iyada oo aan habeenka laga seexan dhamaan gobolada iyo magalooyinka dalka somaliland oo dhan waxay ay dadku ku tiraabayeen somaliya ha is raacdo" waxaa habeenkii danbe la iskugu yimid beerta xorriyadda ee magaalada hargeysa waxaa halkaa ka soo jeediyey geerar aad u dheer oo run ahaantii halhays weyn noqday gebyayaagii weyna ee suldaan cabdilaahi timacade oo gabaygiisi dheera uu hal ku dhig u ahaa " SAREEYOW MA NUSQAMOW BAL SIDUU YAHAY EEGNE KANA SIIB KANA SAAREY" waxaa goobtaasi ka hadlay rasa'isal wasaarahii ugu horeeyey ee somaliland oo ahaa alla ha u naxariistee maxamed ibraahim cigaal madaxweynahii geeriyooday ee somaliland kelmadahii halkaa uu ka yidhi ee aanay xita shacbiga reer somaliland weli iloobin waxaa ka mid ahaa " shacabkayga qaaliga ahow umusha waa la todoba bixiyaaye aynu todoba cisho la sugno" laakiin mudane cigaal ilaahay naxariistii jan! no ha siiye wuxuu taa kala kulmay buuq isla aroortina waxaa la dhegax tuuray gurigii uu ka degena magaalada hargeysa iyada oo dadku ku eedaynayeen inuu ula dan leeyahay inuu walaalahayo somaliya naga reebo, nasiib darro waxaa la soo gaadhay 1 july sannadii 1960 oo ahayd markii uu talyaanigu ( italian protectorate) xorriyadda siiyey somalia.

Iyada oo shacabka somaliland ay u ahayd rayn-rayn iyo tamaashad ayaa waxaa lagu beegay in labada dal waa somaliland eh iyo somalia la mideeyo si bila shuruud (un conditional unification) ah waxaa waraaqo digniin ah ka soo gaadhayeen siyaasiyiinta reer somaliland wadanka ingiriiska oo looga digayey inaan midawga lagu degdegin ee loo yeelo xikmad balse taasi may dhicin ee waxaa dhabowday hamigii ay qabeen shacabka somaliland intaan hadaba akhristow labada dal la isku darin ayaa waxaa golahii wasiirada ee dalka somaliland oo madax uu u ahaa maxamed ibraahim cigaal warqad u soo direen barlamaankii uu talyaanigu u sameeyey somalia oo uu madax u ahaa aadam cabdalle cismaan Aadan cadde taas oo loogu sheegayey in labada dal midooban isla maalinta xorriyadda la siinayo somalia oo ku beegnayd 1 july balse nasiib darro waxaa loogu soo jawaabay maxaa shuruud aad la imanaysaan, yaa idinka wakiil ah" ha ku degdegina midawga"!!!!! iyo hadala noocasi ah yaabka yaabkii laakiin umadda iy! o shacabka somaliland oo aad u jibaysna may dareemin hadalada waxay ka soo qaadeen hadalo walaalnimo iyada oo somalidu hore ugu maahmaahday " gacal isma cidhiidhyo" waxaa ay dadka iyo shacabka somaliland oo ay ka wakiil ahaayeen maamulkii uu ingiriisku ku wareejiyey xorriyadda uu madax u ahaa alla ha u naxariiste maxamed ibraahim cigaal si bilaa shuruud ah oo xitaa aan jamiciyadda quruumaha ka dhexaysa ( united nations) aan lala socodsiinin ula midoobin goboladii koonfurta ee somalia waxaa si bila shuruud ah loogu doortay caasimad magaalada muqdisho oo ahayd caasimadii somalia ee italian protectorate ka, akhristow xasuusnow kharashaadkii dawladda lagu midoobay ama aan idhaahde misaaniyaddii (the budget) waxaa boqolkiiba sideetan ( 80%) laga keenay somaliland, xagga somalia oo talyaanigu caydh kaga tegay boqolkiiba labaatan laga keenay, waxaa isla markiiba la gelay doorasho iyada sidan wax loo qorsheeyey:-

RA'IISULWASAARAYAAL

Maxamad Xaji Ibrahim Cigaal 26 Jun 1960 - 12 Jul 1960 ------------------------------ Cabdirashiid Cali Sharmaarke 12 Jul 1960 - 14 Jun 1964 -------------------------- Cabdulrasaaq Xaji Xuseen 14 Jun 1964 - 15 Jul 1967 ------------------------- Maxamad Xaji Ibrahim Cigaal 15 Jul 1967 - 1 Nov 1969 ------------------------- Maxamad Siyaad Barre 1 Nov 1969 - Mar 1970 ----------------------- Maxamad Cali Samatar 1 Feb 1987 - 3 Sep 1990 ----------------------- Maxamad Xawaadle Madar 3 Sep 1990 - 24 Jan 1991 ----------------------- Cumar Carte Qaalib 24 Jan 1991 - 3 Jan 1997 ----------------------- ............... -------------------- Cali Khaliif Galaydh 8 Oct 2000 - 28 Oct 2001 ----------------------- Xasan Abshir Faarax 12 Nov , 2001 - ...

1. in uu madaxweynahu ahaado ( koonfur) AADAN CADDE
2 . in ra,isal wasaaraha laga dhigo (koonfur) cabdirisaaq xaaji xuseen
3. golaha baarlamanka oo ka koobna 99 xubnood somaliland waxa laga siiyey 33 xubnood.

4. golaha wasiirada oo ka koobna 21 wasiir somaliland waxaa laga siiyey afar wasiir.

5. caasimada waxaa laga dhigay muqdisho oo ahayd koonfur

akhriste waxaa shacabka somaliland oo sidaa aan kor ku soo sheegay u oleeyey miyadnta loogu abaal guday cabudhin yasitaan iyo in laga dhigo dad aan waxba ahayn waxa ka mid ahaa kelmadaha halhayska u noqday ee aan weligood iyo allahood shacbiga reer somaliland maankooga iyo maskaxdooda ka faaruqayn markii ay reer somaliland kalgacalkay u qabeen ugu tageen muqdisho si ay walaalnimada iyo soomalinimada ula wadaagan koonfur kelmado ay ka mid ahaayeen " SOOMALI KHALDAAN, QUDHMIS, XUNYAHOW XUNKU DHALAY" iyo kuwa kale oo aanan halkan ku soo koobi karayn oo run ahaantii iska daa inta jirta ee reer somaliland ahe ka uurka ku jira ka sii damqado, waxaa akhriste la soo gaadhay sannadahii 1969 kii waxaa ka dhacay dalka afgambi militery, iyada oo run ahaantii hargeysa waa caasimadda somaliland eh aan sidaasiba looga dareensanayn oo ahayd goob yasan oo aan hanaanka dawladnimaba ka jirin, oo ay dawladda la sheegayaba ku koobnayd muqdisho, waxaa 1969 21 oct! ober afgambi militery ku qabsaday dalka gacanku dhiiglahii hubaysnaa ee afweyne barre, waxaa u bilaabmay shacabkii reer somaliland ee masaakiinta ahaa hoog iyo balanbal waxaa dhegta dhiiga loo daray kumanaan iyo kumanaan qof oo iskugu jira caruur hooyoyin gabdho iyo wayeelba hargeysa waxaa ay noqotay hoyga xasuuqa iyo dhawaaca, waxaa shacabka somaliland loo gooyoy gaar ahaan kuwii ku noola magalada hargeysa qodobadan.

1. in dadka ku nool somaliland aanay dhisan karin wax ka dheer laba dabaq dhisme ah.

2. in aan haba yaraate lagala soo degi karin wax alaab ah dekedda berbera albaabadana loo .xidho iyadoo la adeegsanayo dekedda magaalada jibouti oo ugu dhawayd somaliland.

3. gawaadhida nooca lala dhex maro magalooyinka hargeysa waxaa loo bixiyey ( isaaq ma gayo) oo aynu fahmi karo macnaha iyo murtida ka danbaysa.

4. dadka degen gobolada somaliland waxaa lagu amray in aan haba yaraate shanta galabnimo albaabada loo laabo goobaha ganacsiga shakhsina lagu arkayn meel ka mid ah magalooyinka.

5. Saacadu markay gaadho 12:00 habeenimo ee saqda dhexe ayaa waxaa guryaha magaalooyinka Hargeysa, Burco, iyo Berbera, ku garaaci jiray ciidamo loogu yeedhi jiray dhabar jabinta kuwaasi oo cidii xoogleh ee ay guriga ugu tagaan la bixi jiray

HALGANKII HUBAYSNA EE KA DHEX BILAWDAY GUDAHA IYO DIBADDA SOMALILAND IYO SABABAHII DHALIYEY

Waxaa hubaal ah in marka xuska iyo xasuusta taariikhda Mujahidiinta SNM la bildhaamiyo ay haboontahay in ay xusuus mudanyahiin maanta oo kale.

TAARIIKHDA LAGAMA BEEN SHEEGO... Qoraalkii Kancaan

waxaa la soo gaadhay sannadahii 1988 kii waxaa ka bilaabmay magalooyinka hargeysa, burco, berbera, halgan hubaysan oo lagu jihaadayey xoraynta gobolada somaliland waxaa ku daatay dhiig fara badan waxa ku naf waayey geesiyaal naftooda u huray xoraynta dhulkooga hooyo, nasiib wanaag waxaa sannadkii 1991 ciidamadii ! halyayayada ahaa ee xaqu dirirkii SNM ( somaliland national movement) ay gacanta kaga dhigeen xukunki kacankii hanti wadaaga ee cunsiriga ahaa ee siyaad barre gacanta dhamaan gobolada iyo dhulka uu ka koobanyahay somaliland akhristow waxba yaanan hadal kugu daaline waxaa la soo gaadhay 18 MAY 1991 waxaa beelaha wada dega lixda gobol ee somaliland wax garadkoogi cuqaashoodi iyo siyaasiyiintoodi isku urureen magaalada burco oo ay kaga hadleen aayaha iyo mustaqbalka somaliland waxaa aroornimadii 10 barqanimo 18 MAY 1991 madaxweynahii somaliland ee hore ahaan gudoomiyahii ururkii SNM uu ku dhawaaqay dib ula soo noqoshada xorriyadii luntay ee somaliland waxaa u bilaabmay shacabka somaliland oo ay u dhamaadeen tiif dhibaato hoog iyo balanbal xagga akhristow muqdisho lagu raaxaysanayey jiifka, iftiin iyo saansaad xoriyadeed oo run ahaantii ay lumiyeen balse ay ku heleen dhiigoodi oo ay daadsheen, seddex milyan oo qof oo hantidooda iyo maalkooga iyo dhiigooga geliyey sidii ay xorriyad mar uun ugu taami lahaayeen ayaa waxaa maanta ay Umadda reer Somaliland nasiib u heleen inay ayaankeed hayaan.

Aan ku soo gunaanado docda guud iyo dareenkaan xanbaarsanahay:-

Marka hore dad baan ahay
dad dad reebay baan ahay
dunji dhalan rogtaan ahay
hadba fadal durkaan ahay
Qof dooran baan ahay
han dareersan baan ahay
hiyi durugsan baan ahay
da'da'deeed u talisoo
ugu damac fog baan ahay
Dunidaannu wada naal
Noloshaannu deris nahay
Dalandoolka geeddiga
Dan qudhaan u jeedaa
Haddii taas mid lagu daro
Ama daadku halis yahay
Iinta mudan wax doorshaan
Inta daran u leeyahay
Dab waxa ku guban kara
Intuu daaro mooyee
Nimaan xeel ku damin Karin
Docse aniga way wehel
Iyo dulucda guulaha
Intaan daw ku laalla.

Damdamtiyo shirqoollada
Dirashada dhufaannada
Shaxda dalagta lawlaban
Waa laygu dagayaa
Xadhig qoob la duulaa
marba lay debcinayaa
nin I deydeyaayow
dhulka qaar ha iga deyin
nin dorraad ogsoonaa
halkii Daado lala maray
jidh dubaaxi maayee
nin gar iigu dudayow
dermno haygu kala bixin
duhur lays hor-joogaa
la'I deedafeeyoo
duqaydiyo wax garadkii
dhulka ugu da'weyneyd
dunbukh baan u dhiiboo
meyd bay dul yaallee
miyaan geedka damalka
dooyaysan karayaa.

Laba duni ku kala mudan
Doqonkaba u kala mida
Waxaan doortay taydee
Dirgan waaga hurisada
Maqashaa is dadabtoo
Dalanbaabi noqotee
Dib u guuri maayee!!!!!!!!!!!
Nin da' furay kalkiisow
Dalka waan aqaannaa
Bahal iga da'weynoo
Dad cunii ma joogee
Ma didee hargoolow
Haygu tumin durbaannada
Iyo daasadaa madhan.