»Doorashada Canada, Soomaalidu ma ka qaybqaadan doontaa?

Daabaco Boggan | Print C/Laahi Yuusuf iyo Shariif Xasan oo Kala Saxiixday Heshiis Heshiisku waxa uu dhigayaa in la soo afjaro khilaafkii u dhexeeyey... Guji...   Qaxootiga Soomaaliyeed ee ku tabaalaysan dalka Yemen.. Guji SHIRWEYNIHII OSLO OO AY SOOMAALIDA NORWEY SI WEYN UGU DIIRSADEEN... Guji... Xaflad Boosaaso Loogu Sameeyey Heshiis Dhexmaray DFKMG iyo DGPL.... Guji.. SomaliTalk.com oo Kismaayo Waraysi kula Yeelatay Col. Cabdi Cigaal Jaamac... "..aniga horta ma ahi kaabe qabiil ee waxaan ahay nin corneyl ah aritna aad sheegeyso hada ee aad leedahay odayaasha beesha Akhri... MAQAALLO HORE::: HOOYOOYINKU CARRUURTA LABO SANO HA NUUJIYEEN!!! ayadoo waligeedba dhakhaatiirta iyo xarumaha caafimaadku u doodaayeen in Naas nuujintu faa'ido u leedahay caafimaadka carruurta iyo hooyadaba ayey Baaritaankaan danbi ku soo kordhisay Guji.. Koobiyaynta Dadka (humancloning) Arrintani waa mid marka ugu horraysa ee dhagahaagu maqlaan laga yaabo in caqligu diido, balse waxaan shaki ku jirin markii aad si dhab ah u fahanto inaad ogaanayso in... Guji... Ali Maow Maalin Qofkii ugu dambeyey ee uu Furuq lagaga daweeyo Soomaaliya... Akhri halkan Qaabka Loo Qoro Wararka, Faalooyinka iyo Ra'yiga/ Maqaalada .. Guji

Danaano

A. M. Yusuf
wayeel@operamail.com

____________________________________

Sida aar gamuun lagu dhuftoo gubayso waabaydu
Oon geesna ka arkeyn wixii nabarka gaarsiiyey
Oo meel gawaan ah u baxoo miciyihii giijey
gam'i waayey Soomaaliyeey gocashdiiniiye

— Cali Xuseen Xirsi
_________________________________________

Soomaali badan—qurbojoog aan waalalowgii dagaalkii sokeeye ba u soo joogin— ayaa i weydiisa: 'waxa mooryaanka u gaar ah oo lagu gartaa'[1]. Aragtida aan weligay ka qabay mooryaanka, is ma ayan doorin; mooryaanku na weli waa isla sidiisii hore—sankuneefle si ba'an had ba u sii doorsoomayay—xigaalo iyo qarabo ba intaas waa mid la soo wada nacahayay.

Haddii ay ishaadu qabato tuug uskag badan oo u soo dhaaraansaday xatayooyo xoolo islaameed; xishoodlaawe barqada cad sidii bahalka dusha ugu dhaca dumarka; meheradlaawe meereysanaya jidadka oo sidii tukuhu bakhtiga u feento oo kale, caqaar jaad ah ugu jaadaya; wiil dhalinyar oo shakaalsan qori AK-47 ama ba garwaaxeedsan shakado oo ay xabbaduhu sidii qindhicilku oo kale ugu tixan yihiin. Tobaneeyojir tunka ka fuushan gaariga loo yaqaanno 'Tekniko', gadiid-dagaal oo duugnimo awgeed la bololay ee xeerla'aan—sidii waraf la tuuray oo kale u dhex tamuuma qeybo ka mid ah koofurta Soomaaliya; oo geddii weer cadhaysan oo kale na, waddooyinka ugu gaafwareega: shaki ayaa aan uu kaa gelin, ha ka labalabeyn oo 'u ogow sax iyo maan'—duulka ay indhahaagu arkayaan waa mid mid kale ee lagu kihi karaa aan uu jirin; waa kur'ayga ku caanbaxay magaca magacyada oo idil ugu ba'an—waa mooryaan. Mooryaanku waa manaxe aan turriimada aqoon ee uu maandooriyuhu dilooday; waa dufkubaxe u tabaabushaysta sidii hablo loo kufsan lahaa, sidii dhiig sokeeye loo daadin lahaa iyo sidii saami booli ah bililiqeysi uun loogu kasban lahaa.

Dagaalooguhu, markii ay dhashiisii runta ahayd ay ka wada qaxeen dalka, dhal Alle-ku-Sii ah oo ay ummaddu wada inkaarto—waa mid intaas illeyn dembiga demiyada ugu weyn loo sii biirinayo—Ibliis ayaa mooryaan ubad uga dhigay iyo ciidan xaqdarrida isaga ugu garbeeya. Maandooriye ayaa ku wada carbiyaa.[2] Bac 'lufluf' ah[3], majin garaabo ah, gumad (gufad) sigaar ah, xoogaa Marijuana ah ayaa ay adduunkoodii iyo aakhiradoodii ba ku iibsadeen; naftooda na halaagga ayaa ay ku biimeeyaan si ay nafta dagaalooge u badbaadiyaan. Dagaalka ay nafta ugu hurayaan dagaaloogaha, ayaa dagaalkii sokeeye u yeelay weji cusub oo aan hore loo arag. Colaad sokeeye midda ugu sii wada sokeeyn kartay, ayaa ay hadda ku hoobtaan mooryaantii dadyowga hoobin jirtay. Waxa uu soo jiitamo ba, dagaalkii waxa uu 'hooddi dalaq' soo yiri guryihii qoysaska. Waxa la joogaa goortii ubad iyo aabbihiis ay is-agabjari lahayeen. Beri waxa la soo gaaray aabbihii reerka samirkii ka idlaaday. Mooryaan wallee ama baarri noqoy, ama baasku qaad.

Abbaartii 06:00 saac ee arrooryadii hore—Sabti, Jannaayo 24, 2005—Sharmaarke Axmed Sharmaarke ayaa lagu dilay xabsi ilmaha lagu xakaaro ee ku yaal magaalada Garbohaarrey. Gacankudhiiglihii dilay weli waa nin deysan oo carrada meeshii uu doono ba mushaaxa. 'Gacanta Dheer ee Sharciga Ilaahay' ayaa aan rajeynayaa in ay eedeysanaha dhowaan soo qaban doonto. Tirada waxa lagu hayaa ugu yaraan saddex dembi oo kaas oo kale ah in ay hore uga dhaceen gobolka Gedo.[4] Waa qeylodhaan. "War 'yaa Muslim aheeey!", 'Yaa Soomaali aheeey! Qof dambe meel xukun iyo xeer ba ay ka jiraan waa in aan lagu dilin. Dilka kaas oo kale ah na, ha istaago! Qofkii sidaas oo kale wax u dila, waa gacakudhiigle!

Hadda ba—xeerka gacanta birta ah ku qabtay Sharmaarke, loogu na talogalay in lagu soo dhaqanceliyo; si waxyeellooyinkiisa ay dadweynuhu na uga nabadgalaan—haddii maxbuuskii lagu dhex toogtay gurigii badbaadada, qaarijintaas oo kale ma wax ay bulshadu xasiloonaan ku heli doontaa, ma se waa maya? Waa su'aal aan doonayo in aan Soomalida oo dhan soo hordhigo. Dembiga ku saabsan dilka isaga ah, ayaa la sheegay in uu ka dhacay xabsi uu wiilku ku xirnaa muddo saddex bilood ahayd. Gaashaanle Axmed Sharmaake ayaa dilay wiilkiisii oo 22 jir ahaa—dulmanaha—waxa lagu jarribay in uu gamo' hurada dheer ee aan weligeed ba dib looga soo baraarugin. Gaashaanlaha dilka geystay kolkii la weydiiyay sababta uu u qisaasay maxbuuska, waxa uu ku jawaabay:

"Waa la dilayaa mooryaan caasi ah,"[5]

ku na andacooday in "ay wiilkiisa ka go’nayd"[6], ku na hanjabay in uu u dili lahaa isaga, sida ugu dhaqsaha badan, goorta uu ka soo baxo xabsiga. Sharmaarke ayaa "…ceego ku dilay neef ari ah" oo maalin Axad ahayd isaga soo ag maray oo sidii bahal oo kale qoloftii iyo lafihii ba, qalleylkii ku liqay![7] Fulaynimo darteed ayuu 'Xooggii Dalka', ma yeelin sidii Cigaal Shiidaad in uu wiilka hooyadii uga ashtakoodo ama se uu waranka ku ag tatoomo; ee si darandoorri ahayd, ayuu halistii kala dhacay rasaas aan wax ba kala reebin—ilmahiisii ayuu u quuri waayay noloshii uu xabsiga ku la asturnaan lahaa ama ba uu ifka ba waayo gaaban ku la sii waari lahaa; waxa uu ugu bedelay mid uu geeri xabaasha ku la aasnaado. Qisada, qadiyadda iyo qaantu ba waa ma-dhinteyaal, ma-qudhmayaal, ma-duugoobeyaal—aan la dili karin, la na duugi karin. Sharmaarke ayuu dunida uga dareershay, sitaahoo uu isagu ku heli lahaa cimri dheeri, sitaahoo qarsinkii u baaqan lahaa, sitaahoo 'Billad-Geesi' tuutaha loogu toli doono. Waa maalmo faro-kutiris ah waxa uu nolol uga dambeyn doono. "Intaan gefka iyo geeridu iman, Gaashaanle wanaagsanaayaa!" Xeer rag, xeerka milatariga iyo xeerka Rabbi, inta ba waa aad u geftay, Gaashaanlow. Taa na waa aad og tahay! Ma se qof fayow ma ba aad ihid? 'Yaa ku og? 'Yaa ku yaqaan? Oo aan Caalimka Weyn ka ahayn?

Arrimo ay bulshada ka caagganeyd—ka dhan ah—ayuu Sharmaarke ku kacay, sidaas darteed na, malaha waalid kii ugu horreeyay ee Soomaaliyeed, Gaashaanle Axmed Sharmaarke ayaa danabkiisii dilay, weer cad na u xiray qoyskii waayay ubadkoodii, gaar ahaan—gebi ahaan na shacabka reer Soomaaliya. Axmedow, innaga dhammaanteen ayaad na dishay! Ma og tahay tirada mooryaanta ku nool guud ahaan Soomaaliya? Kuwaas haddii aan uu ka fiicneyn ba, ma qabo in Sharmaarke ahaa mooryaanka mooryaan oo dhan  ugu wada xumaa—ama ba ugu wada caasisanaan karay? Adiga ayaa 'caasi' ku sifeeyay, ee ma wax uu maxbuusku soo bililiqeystay ee uu saami kaa siin waayay ayaa jiray? WEYDIINTAAN oo kale xaq ayaa ay u leedahay in ay ku weydiiso—maxkamad kasta ee lagu horkeeno! Halkii aad wiilkaagii ka dili lahayd na, in aad deysato ayaa ka wacnayd, iyada na. Dagaaloogaha dhismihii dalka dhulka ku simay, ayaa dagaalka kaa mudnaa! Dadkaagii oo dhan, kuwa darxumada baday, ayaa dagaal kaa mudnaa! Oodda qodxaha iyo xananka badaneyd ee qaranka oo dhan ka dhiijisay, haaraha na u yeeshay; maxaad u qaadday tiska ugu wada yaraa ee ood dhan ugu wada hooseeyay? Derejo iyo magac weyn ayaa aad Soomaalida uga heli lahayd, xanan ba xananka kale sida uu uga sii sarreeyo: haddii sida bakhtiga oo kale aad u qaadi lahayd oodda oo idil—dagaaloogaha—oodda qarankii iskaga keen awday. Dembiga aad awgii wiilkaagii ku dishay, iyo dembiga dilka maxbuuskii kuu soo jiiday, labada ba, waxa aan eed oo dhan ku dadbayaa dagaaloogaha—geesta kasta uu ka joogo Soomaaliya. Sida Sharmaarke uu uga da'yaraa, ayuu laguug jeer uga dembi yaraa dagaaloogaha. Mar ba haddii la heli karay sharci shaqeyn karay, ii sheeg maxkamadda kuu oggolaatay in shan iyo calaacal shirqool aad ku fulisid—weli ba kaas oo aad ku dishay, ma ahan sida aad sheegtay 'mooryaan caasi ahaa' ee waa 'maxbuus maskaxda cuuryaan ahaa'. Imisa mooryaan oo kale ayaa weli kuu laaban in aad qudha ka jarto? Imisa ayaad se hore u soo dishay? Waxa keliya, iyo sida keli ah ee aan kuugu cudurdaari karayo ayaa ah in aad ahayd ba—nin loo carbiyay sida dad loo dilo. Waxa aad se noqotay ciireqabihii bahal oo kale:

'Yaa maroodi dharsaaya dhabbihiisa fariista?

Ma ogi, igaarka mar arggiisa uu uurku ku arwaaxi jiray; indhaha nuurkooda na uga dhignaan jiray; mooyi sababta keentay: Inankii uu aabbihii ugu magacdaray, ugu na wanqalay magac ay ku idishay ducada waalid ee mug-dhaaftay; mooji meesha ay ka timi carada sidaas oo kale u weyneyd ee deyrisay wiilkii Shar-ma-arke la oran jiray; u na nacday nacaybka lagu muteysto cadaabka Eebbe  oo kale; sharta sidaas oo kale u dharastay ee Sharmaarke oo aan u ba tooghayn—"oo aan geesna ka arkeyn wixii nabarka gaarsiiyey"—sida kedisada ahayd oo foolxumada badneyd na naftiisii u qaadday. Haddii uu soo jeedi lahaa, waa hubanti in ugu yaraan, caban lahaa; in uu oran lahaa: "War aabbow ha ii celin! Alle aabbow sidatan ii dhaan! Abbow miyaad waalatay?" Sidii cudur aan weli carrada ba soo gaarin, si kahortag oo kale ka dhigan, ayuu odaygii isku tallaalay dhiiggii wiilkiisii; si uu guri uga noqdo cudurka geerida ee uu Sharmaarke isaga ku daaran lahaa—waayo dabadeed—marka xabsiga u soo idlaado. Sharmaarke aakhiradii ayuu ka sheegan eedaha uu ilaaladii iyo agaasimihii xabsiga ka tirsanayo. Taliye Gaashaanle se waa mid ifka ka sheekeyn kara, dadka na weli uga sii hadli kara sidii dhashiisii uu gumaca shaandhada ugu dhigay. Sharci aan u Allah na sammeyn iyo haddii kale xeer aan uu aadmigu na jideyn, naf Ilaahay abburay oo innaga oo idil na aan wada jecel nahay; qof kasta oo laabtiisu ay wereftay asii aan waalliyi ku dhicin—cid xaq u leh ma jirto—sharciga iyo nolosha waalkeed sidii ay ka damacdo in ay gacanteeda ugu muquuniso.

Weydiinta mutaxan ay dadkaas iska indhatirayaan ayaa sidaan ah: Meeye' sharcigii markeedii hore Sharmaarke xabsiga loogu taxaabay? Hortii hore sow Sharmaarke xabsiga loo ma geyn in lagu soo dhaqanceliyo? Sharcigu ma mid uu Gaashaanluhu iskii u lahaa baa? Ma se waa sharci u gaar ah degmada Garbahaarreey ee aan ay wax ba ka gelin ummadda Soomaaliyeed inteeda kale? Haddii uu sharcigii Sharmaarke lagu xiray uu sharciga Ilaahay ahaa, walaalhayga Islaamka ah ee reer Garbahaarrey waxa aan ka codsan lahaa, in ay sammeeyaan  ma ahan hawl sida dilka oo kale u culus iyo go'aan hadal iyo gorfeyn lagu xiiqo u baahan oo kale. Haddii ay la cuslaan lahayd, ama ba ay la fududaan lahayd ba, labadaraadle, waxa aan ka codsan lahaa waa in ay tixgeliyaan: 'halka wax oo qura' oo iyaga ay cashiiradu oo idil ku nici karto, bal se Casiisku na uu iyaga ku jeclaanayo karo—in ay labadaas daran midkood doortaan. Halka wax oo ay ciddaadu kugu nacdo, Caadilku na ku jeclaado waa—cadaaladda! Cadaaladi ha jirto. "Gari Ilaah bay taqaan ee aadmi ma taqaanno"!

Dad ayaa isku dayay in ay u cudurdaaraan dembiga laga galay inanka maxbuus ahaa:

"Dadka Soomalida ah ayaa intabadan lagu yaqaana in ay garab istaagaan qofka ay qarabada yihiin markasta oo uu dhibgaysto … " [8]

Gaashaanlaha dilaaga ah iyo mid u qiildeyay fal sheydaan, doonaya na in uu u ekeysiiyo cibaadada Eebbe ee suuban oo kale iyo wax waafaqsan shareecada Islaamka, labadu ba waa sidii 'qaade iyo qarhse' oo kale; waa na in bulshada laga dhexsaaraa. Waa fidno waxa ay ku kaceen; waa fidno waxa ay dadka farayaan. Geyiga Soomaaliyeed oo idil hal hooy oo qura ayaa ugu yaal iyaga oo kale. Waa in lagu qabbiraa isla silsilidihii lagu dabri jiray wiilkii Sharmaarke ahaan jiray, la na seexiyaa raqdii nabadda ee nadaafadda iyo udgoon badneyd oo dhiiggii Sharmaarke ee  curdanka ahaa lagu dhaqay, lagu na carfiyay.

Waxa haboonaan lahayd, in reer Garbahaarrey ay wax badan ka fiirsadaan falka isaga ah iyo dacaayadda baas ee loo sameynayo; dilka dad is-dhalay ama isla-dhashay ay ku kacayaan—halka uu u hongeynayo dhaqankooda. Jahooyinka, sida jidadka ba, waxa jira qaar lagu irdhoobo; jidka ugu xun na waxa uu ku geeyaa Naartii Jahannama. Qofkii loo hanjabo ama la handado, waxa la helay xeer oggolaanaya in uu dili karo dhashiisii, in uu dilo karo waalidkii isaga dhalay, in uu dili karo walaalkii isaga la dhashay. Sharciigii dadka simi jiray meesha waa ka baxay—nin walbow na filo in wiilkaagu uu wedkaagii noqon karo! In walaalkaa na ku dili karo. In walaasha na ku dili karto. Taas oo kale Ilaahay ka ma rajeynaayo in uu nagu keeno.

Col. Axmed iyo afhayeenkiisa ba waxa aan ku oran lahaa sharciga isu dhiiba. Hor Ilaahay isugu dhiiba. Inta aan la idin qaban, adinku isqabta! Qirta dembigiinna. Ha na ka quusanina Raxmadda Ilaahay. Anigu idin ma necbi. Dadka qaarkiis waxa ay nacaan waa qofka, ee ma nacaan qaladka. Sharmaarke qof ahaantiisa ayaa aad u nacdeen. Anigu qaladkiinna oo qura ayaa necbahay. Rag waahore qaangaar noqday in aad thiin ayaa aan idinku wadaa. Qabadkiinna iyo qowlkiinnu ba, Eebbe waa uu idiin qori doonaa. Godin Garbahaarreey iyo gol Janno kala doorta—inta ay goori goor tahay! 

Uumiyuhu na ha i maqlo, Ilaahay na ha i maqlo: aadmi iyo Soomaali iyo walaal iyo waalid mid aan xummaan laabta ugu hayo ma jiro. Xaqdarrada oo qura ayaa nacbahay.  Taana Eebbe iyo addoonkiisa caabudka mooyee, cid kale oo aan jeceyl uga doonayaahi ma jirto. Eebbow Na Cafi oo

"Gefkeenna iyo geerideenna Allow ha kulmin"

Aamiin!

Dhamaad 

E-Mail: wayeel@operamail.com
Copyright© u dhowrsan qoraaga.

Afeef: Aragtida qoraalkan waxaa leh qoraga ku saxiixan

Geeddi: Wed Qaran::: | A. M. Yusuf