Soomaaliya, Muqadisho Iyo
Dagaalka Wejiyada Badan
 Abdallah
Moallim Mahamud(Cabdullahi Siyaasi)
Moallem10@hotmail.com
Waxaa mid aad loola
murugooda ah qofka waddankiisa jecel, dadkiisa jecel,
deegaankiisa jecel ,qaraabadiisana jecel ,qaarkiisana
jecel in uu arko mar kaliya in uunan howl wacan ku soo
kordhin karin dadkiisa iyo dalkiisa, isaga oo ay u
muuqato si caddaan ah in maanta dadkiisa iyo waddankiisa
ay horboodayaan ,hoogaamiyayaal aanan garan, iyo
taageerayaashooda oo aanan iyagana garan halka ay ka
biya deysay Haanti waddaninimo, Haanti(Dhiishi)
Calankeeni ku keydsanaa Lix iyo toban sano ee herdan
siyaasadeed oo foolxun uu waddankeena ka soo jiray,
welina uu ka jiro.
Dadka Soomaalida ah
wuxuu u qaybsamay laba koox meelwalba oo ay joogaan
waqtigan xaadirkaa ,labadan kooxna waxay koox walba u
qaybsantay laba koox., kooxahan isku darkooda wa afar ,isku-qabadkoodana
waa laba, ka faalayntooda waa saddex xun iyo koox
waddani ah ee waqtiga hagraday.
Aan hoos ugu daadegno,
1)kooxi
waa kooxda Mbagathi(Dfkm) oo iyaga iyo Aabaha
Siyaasadooda u yeertay xoogag shisheeye oo ay
horkacayaan Ciidanka Xabashida oo si sharci darra ah ku
qabsaday waddankeena, oo aanan iyaga layska
weydiinayn,waa Xabashidee ,intee la ektahay cadowtooyada
ay u haayaan dadka iyo dalka Soomaaliyeed.
Kooxdan waa
1A
iyo 1B,
ka faalayntooda hoosana waxaan u dhiganaynaa gadaal
2)kooxda
labaadna waa koox ka soo horjeedo imaatinka Ciidanka
Xabashida ee dalkeena ku soo duulay.. kooxdan kooxdooda
2C
waa qeyb ka mid ah kooxdaane , layska weydiin-maayo in
uunan hadafkooda ahayn neceyb ay u qabaan Xabashida
,balsa run ahaanti uu hadafkooda yahay dano gurracan oo
gees cariiri ah ku jiro, haddii aanan dhihinba waxay
dowr-weyn ka qaateen fududaynta siyaasada ay Xabashida
kula soo duushay dalkeena.
Kooxdan waxay iyadana kala tahay
2C
iyo
2D., ka faalayntoodana
waxaan u dhiganaynaa gadaal.
Qalinkayga maanta ma saaxiba badno,
haddana ma saaxibo yaro, laakin saaxibadiisa waa
kooxda 2D
,waxayna la'ayihiin meel waqtigan xaadirkaa uga banaan
difaacida dadkooda iyo dalkooda ,iyada oo ay haddana
jirto in uunan qorshahooda ka maqnayn qaabki ay dalkooda
iyo dadkooda uga daafici lahaayeen cadow wejiya badan,
isuguna jiro mid la dhashay iyo mid shisheeya ahba.
kooxdan run ahaanti ma aamusno ,mana qarsano dadaalkooda
,laakin waxaa ka maqan abaabul isku xiro wax galkooda si
ay howshooda uga dhax muuqato dadkooda iyo dalkooda.
Markaan meel iska dhigno,
xil iska saarida xaq dhowrka saddex koox oo ka mid ah
kooxahan aan kor ku soo xusnay qaabka uu fikirkooda
yahay iyo waxa ay ku kala duwan yihiin sheegidooda oo
aan hubo in ay dad badan oo taageero fikirkooda xumaanta
ku fogaatay ka caraysiin doonto, waxaan u gudbaynaa
yoolka qoraalkan oo isaga dhab'ahaanti ah tusmo iyo
turxaanbinta jahwareerka siyaasadeed ee ummadda
Soomaliyeed ku habsaday tan iyo inti ay dowlada Tigreeda
ku soo duushay dalkeena si ka baxsan xeerarka u dhigan
Bulshada Caalamka.
Kooxda
1A waxaa Aabe u ah ,nin
aanan marnaba ka xishoon sheegida hadafkiisa ,sidaa
darteed ma doonayo in aan ku dheeraado faala ka
bixintiisa, waayo isagaa la soo Mutuxan xumaanahiisa, si
cadna warbaahinta uga sheego,waxaana ka mid ah
waxyaabaha uu noo sheegay tan iyo inti madashi Mbagathi
loogu yeeray Madaxweynihi dalka Soomaaliya, waa Col
Cabdullahi Yusufe ,in uu yahay Habaarqabe, in uu isaga
yahay ninki ugu horeeyay oo abaabulay duminta iyo ka hor
imaanshaha dowlad dalka si deganaan ah ku maamusho ,dowladaas
qaabka ay doonto ha ku timaadee ,waxaa kale oo uu noo
sheegay ,qarsoodina aanan ahayn in uu daadka Dayrta
raacin doono kooxaha ka soo horjeedo ,habeenki la
doortayna wuxuu u yeertay Ciidan Shisheeye, isaga oo
aanan la tashi ugu noqon golihi Baarlamaanka ee isaga
jagada Madaxweyninimo u doortay.,wuxuu isla habeenkaa
sheegay in uu labadaba la shaqayn doono wuxuu ugu yeeray
koox habeenka madow shaqeyso iyo koox maalinti iftiinka
ah ku shaqeyso.Cabdullahi waa ninkaas ,waana nin aanan
la ganban in uu dadka Muqdisho ka dul-qaadi doono
Culayski dul saarnaa tan iyo iyo inti ay Reer Muqdisho
albaabada u laabeen dowaldi Maxamed Siyaad Bare ,Allah
ha u naxariistee. laaakin waxay Su'aal adag ka taagan
tahay nin aanan la ganban in uu xun-yahay, Habaar-qabe
yahay, waa sidee xaalka uu ku danbeynayo ninki ka sugo
in uu wanaag u keeno,nabadna u keeno, kana dul qaado
xumaan uu ashtaka(Dacwo) ka ahaa mudda dheer ,isagana
iska qaadi waayay.
Kooxda 2C
oo ka tirsan kooxda Labaad, iyadana waa koox ay beryahan
horboodayaan koox loo yaqaan, kooxaha aanan heybtooda la
aqoon, balse hore iyaga u ahaa koox la yaqaan oo iyada
ku caam baxday in aynan marnaba ka gudbin diidmada
dowlad Soomaaliya ka ambaqaado, kol haddii aynan iyaga
ahayn madaxdeeda amaba madaxda Dalka iyo dadka
Soomaaliyeed daadihinayso ,Kooxdan doodooda beryahan
waxay tahay Aqbali-mayno Ciidan Shisheeya, Aqbalimayno
Tigree iyo Dabdhilif-yadooda ,Aqbalimayno Tacbaanayaasha.
Kooxdan waa koox balaaran oo uunan fikirkooda meel ka
soo wada jeedin ,balsa haddeer kooxdan waxay ka siman
yihiin neceybka ay u haayaan kooxda kale oo ay ku
tuhmayaan in ay kala wareegeen masaalix gacantooda ku
jiray,waa aragtidooda gaabane ,kooxdan waa koox in
mudaaba ay ku dhacday Aabe la'aan(Hogaamiya la'aan) ,beryahaana
ku soo toosay in mid mid looga saarayo guryihi Dowlada
oo ay jihaadka fogaaday ku degeen, dadka ka saarayana
aynan ahayn kuwa iyagana cadaalad iyo Soomalinimo ku
sifoobay. Kooxdan waa koox agoonima dareentay kolkay
iyaga naf'ahaantooda gadaal ka wareemeen(toogteen)
hogaamiyahi ugu dhowaa, uguna danbeeyay in uu daladiisa
(gacanta midigna ku sitay Kitaabki Ilaahey, gacanta
bidixna ku sitay Qabiil Xume) ku hoos qariyo, waa
hogaamiyihi Al-Itixaade .
Kooxdan 2C waxaa
Qeyb ka ah koox uu horkacyo Gudoomiyihi Barlamaanka
Shariif Xasan Shikh Aadan oo isaga iyo kooxdiisaba ku
caam baxeen ka laalac-sashada Markabki ay moodaanba in
uu isaga yahay kii ku furanayay Marsadi(Deggadi)
Dowladnimo ,laakin hunguriweynin ceebtiisa waa sidaas,
raggan waxaa la qarqay(kula quusay badweynta dhaxdeeda)
markabki u danbeeyay oo ay fuuleen, islamarkaasna ay
filayeen in uu isaga yahay kii ay ku gaari lahaayeen
guushi ay ku ilaashan-lahaayeen
manaasibkooda(jagooyinkooda).
Kooxdan
2C waxay leeyihiin
saxaafad aad u xoogan ,aadna u afdheer gudaha Dalka iyo
dibadiisaba ,laakin iyadana, waa saxaafadaane waxay
kooxdeeda 2C la qabtaa dhibaato kaga timid hogaan
la'aanta ku dhacday iyo agoonimada la soo deristay,
keddib kolki laga adkaaday ,qabqablayaashi dagaalka iyo
Arbushaada, iyo Isutaggi Maxaakimta Soomaaliyeed, oo ay
booskooda soo galeen Hogaan iyo Saxaafad ku shaqeeyo
caqligi ay iyaga ku shaqayn jireen ,howshooduna tahay in
ay gacanta midig ku sitaan Dalka waxaan ka dhiseynaa
dowlad soo celiso kala danbaynti iyo sharciga oo lagu
dhaqmo ,gacanta bidixna ku sitaan Qabiil Xume .
Waxaa iyadana su'aal
adag ka taagan tahay khayr ka sugida koox iyadaba aanan
garan halka danteeda ku jirto, horana u daadshay si
dhib-yar weel caano ka buuxeen oo gacantooda ku jiray in
ay u istaagaan ku maqnaashaha danta guud ee ummad uu
halakeeyay Hogaan xume ku dabadheeraaday.
Kooxda
1B waa dhowr koox oo ka
mideysan rabitaanka dowlad ka ambaqaado dalka Soomaaliya
,kana mideysan taageerida DFKM oo ay iyaga ogyihiin
wadada ay ku timid in ay khalad tahay iyo waddada ay ku
socotaba in aynan ahayn mid suuban ,haddana
taageeradeeda waa ka siman yihiin, iyaga oo taa ku
nacaynayo
kooxda 2C
oo iyada hor-istaagtay mudda dheer in dhinaca dhulka loo
dhigo fitnada ay waddankeena ka abuureen ,dibna loo soo
nooleeyo dowlad ka dhaxeyso dadka Soomaaliyeed oo
dalkeena ka arrimiso. Kooxdan xoogooda waxaa daadihiyo
taageerayaasha Wasiirka Koowaad, kooxdan waa koox
deegaan ahaan culays ku leh Caasumada Soomaaliyeed
Muqdisho, laakin kooxdan ma laho qaab maamul oo waxtar u
leh taageerayaashooda iyo guud ahaanba Soomalida ,
kooxdan fikirkeeda ku aadan arrimaha waddankeena ma cad-cado
waqtiga xaadirkaan marka laga reebo sida kooban oo ay
kuugu jawaabayaan kolki aad wax ka weydiiso xaalada uu
waddankeena ku sugan-yahay waqtigan, oo ah ,waxaanba
nacnay dowlad diid burcad ah ,kuwaas waxaa dhaamo Tigree
wax lala qeybsado iyo Cabdullahi Yusuf oo la bilo.
kooxdan waxaad moodaaa in uu dhib weyn u geystay
qaabsamadi fikirkooda culayski ay saaareen siyaasiyiinti
iyo taageerayaashi
kooxda 2C
oo iyaga hortaagnaa lix iyo toban sano in ay dalkeena ka
ambaqaado dowlad dib u soo celiso nabadi iyo anshaxa
ummadda Soomaaliyeed .
Kooxdan kolkaad tiraahdo
Habaarqabe haddii lagu bedelo Habaarqabe ,kolkaa sow
howshiina maahan 'jug-jug waa meeshaadi joog" , waxaay
kuugu jawaabayaan "Dhurwaay dool ah ,hoyna aanan ku
lahayn deegaanka ,kuma dhiiran karo xag-xagashada
Maroodi duq ah oo sii jeed weyn".
Kooxdan waxay ka
tageen in ay ku dhaqmaan "Haddii Aad Dhimayso Dhareerka
Waa Layska Duwaa" oo ay iyaga iskula talin-jireen kolki
ay ku soo baxdo xaalad cakiran, foolxumana dabada kula
jirto,waxaa kale oo ay isku dhihi jireen "Waa
Baahantahay Baqti Looma Cuno", maahmaahooyinkan wacan
waxay ku bedeleen maamaahdan "Maslaxadaada Masala Eeyaad
Ayaad Loogu Seexdaa" oo aynan dad badan u arag anshax
iyo usluub lagu ilaalin karo walaaltinimada kaala
dhaxayso dadyowga kale ,xitaa haddii ay dadka kale
yihiin dad uu hogaankooda ku sifoobay xumaan cad oo
dabadheeraatay.
Waxaa iyadana isweydiin
Mudan, koox iyagaoo intaan ka xoog badan ka taag dhigay
iska celinta waraabe sukeeye sida ay isaga celin karaan
waraabo dool ah kolka uu lugihiisa ku fidsado dushooda.
Kooxda 2D
waxaan kaga soo faaloonay qeybta kore ee
qoraalkan,waxaansa kooxdan ugu baaqayaa in ay ku
dhiiradaan dhaqaajinta Tareenka wanaaga si ummadda
Soomaaliyeed la isugu doono, loona dhax dhigo Daawo iyo
Heshiis u soo celiyo dowlad u sinaato dadkooda ,soona
celiso kala danbaynti iyo sharciga oo lagu dhaqmo.
kooxdan ma'ahan koox yar ,waaana in ay is doontaan si
dhaqsiya ,una abuuraan xoogag bedelo kooxahan
waddankoodi ku bedshay calooshooda iyo dana gaaban oo
aanan marnaba la gun-gaarayn.
Dagaalka wejiyada
badan ee maanta ka taagan dalka Soomaliyeed, ma'ahan
kaliya mid ku kooban kooxaha Soomaalida ee waa mid ay
iyagana daadihintiisa dowr weyn ku leeyihiin dalalka
deriska la ah Soomaaliya iyo shisheeyaha fogba.. ka
faala bixinta dhaqan xumida shisheeyaha ay dalkeena ka
wadaan, iyadana waxay u baahan-tahay qoraal dheer iyo
daraaso si cad u turxaan bixin karto waxa nalaga doonayo
,waxa aan aqbali karno ,waxa nalala qeybsan karo iyo
qaabka aan iska moosi karno daad xumaha ay horkacayaan
dalal naxriislaabayaal ah ee dalkeena ka doonayo dano
xun oo aanan la aqbali Karin.
Afeef: Aragtida qoraalkan waxaa leh afhayeenka
xisbiga Ramaas.
Faafin: March 19, 2007
|
Daabaco
Boggan | Print
ARAGTIDA/MAQAALLADA DADWEYNAHA EE MAANTA