Xalka Jubbooyinku waa Sahal

C/Waaxid C/hi Khaliif

London, UK

Ilaah baa mahad leh. Nabadgelyo iyo naxariis Nabi Muxamed korkiisa ha ahaato.

Soomaalideennu ma ineynu kulligeen miyi joogno beynnu isu heysannaa? Goormaa magaalooyinka Soomaaliyeed lakala xigi jiray degitaankooda? Magaalo kasta haddii la tiriyo qolaa u badnaaneysa. Waa haddee magaalo kasta!

Xalka maamul-sameynta magaalooyinka Soomaaliya waxaa adkeeya waxa loo yaqaan dhacdhac-raadin, tuubbo-gashi ama dheh boob iyo eex. Waxaa dadka u qaataan qofkii Kismaayo loo magacaabo inuu noqonayo Barre-hiiraale iyo Moorgan oo kale oo ka dhigta magaalada gurigii hooyadood. Markaan leeyahay guriga hooyadood waxaan ka wadaa waxayba u heystaan xaq ay lahaayeen inteysan dhalan ka hor! Laakiin haddii la ogaado qofkii guddoomiye gobol laga dhigo ama dekedda loo dhiibo ama garoonka diyaaradaha inuu qaadan doono mushaar keliya oo uusan isna wax xadi karin; sidoo kalana cid kale wax u tari karin ma filayo in la isku qabsan lahaa jagooyinkaas. Soow ma aragtid xitaa haddii hal qabiil loo dhiibo jagooyinkaas, micno saas ah ma la haaneyso. Haddaan talada wax ku lahaanlahaa waxaan wax u dooran lahaa sidaan oo kale:

Guddoomiyaha Jubbooyinka Gaal-jecel
Madaxa dekedda Cowro-maleh
Madaxa garoonka diyaaradaha Shiikhaal
Guddoomiyaha Kismaayo Sade
Taliyaha ciidanka Jubbooyinka Kablalax

Shaxda kore waa iska tusaale ee kaliya waxaan rabaa in qolooyinkii laga xigsan jiray maamulka ay hadda horboodaan. Waxaan saa u yeeleynaa waa iyadoo hadda laga bilaabo haddii Ilaah idmo ay dhammaatay naasnuujin marka qofka madaxda ahi waxba cid uma tari karo. Inkastoo beeshii meel looga badan yahay aysan micnaheedu ahayn iney beel yar tahay ayaan haddana jagooyinkaas ugu doortay dadka maamulka laga xigsan jiray ama laga badan yahay. Kablalax! Markii dagaaloogayaashu joogeen lama maqli jirin magacaas. Marka haddiiba magacaas la isticmaalo waxaa muuqaneysa in dadka wadaada sheegta isu imaan karaan dhexdooda sidoo kalana Soomaali isu keeni karaan. Waxaan ciidanka ugu doortay Kablalax waa anoo la raba iney maskaxdooda ka saaraan dhac, boob iyo eex sidoo kalana ay isu diyaariyaan iney naftooda u huraan isbaarooyin-la-dagaal, cadow-ka-hortag, Soomaali-isu-keenid iyo caawinta dariskooda u baahan garabkooda. Dal-xoreeyayaashu iyagu qabiil ma leh mana aha dad qabiil metela ee waa dad dar Ilaahay u wax u xoreynaya.

Waxaan isu keeni lahaa Ugaasyada beelaha degga Jubbooyinka. Waxaan mid kasta u diyaarin lahaa baabuur iyo waardiye. Iyaga iyo dad culumo ah ayaan gole shuure ka dhigi lahaa. Culumaduna dadkey wacyi gelin lahayd, ugaasyaduna wixii dhaqan ku saabsan bey dadka u sheegi lahaayeen. Inkastoo dadku wada muslim yahay haddana qofkii diinta jecel wuxuu maqlayaa culumada; qofkii dhaqanka jecelna odayaasha. Marka ma jireyso meel cadow naga soo galo.

Waxaa kaloo la sameyn karaa dad kale oo loo soo xulo guddi fulin. Waxaa loo baahanyahay dhowr qof oo loo doorto arrimaha siyaasadda, dhaqaalaha, arrimaha bulshada, xiriirrada gudaha, xiriirrada caalamiga, caafimaadka, beeraha, xoolaha & daaqa, waxbarashada, ciidamada, taageeridda kacdoonka shacabka iyo waxyaalo kale. Dadkaan waxaa fiican in lagu xusho aqoon sidoo kalana ay ka yimaadaan Soomaali oo dhan. Maamulka Jubbooyinka ma noqonayo kan Somaliland iyo Puntland oo kale oo cadow u shaqeeya ee waa mid la rabo in dadka la isugu keeno oo cadowga looga badbaado; dan Soomaaliyeedna lagu gaaro. Haddii la yiraahdo dadka Jubbooyinka xukumaya yeysan soo galin qabiilada aan degin Jubbooyinka ama ku yar haddee waxay noqoneysaa in Banaadir aysan ka hadli karin dadkaan degin ama looga badan yahay. Laakiin haddii Jubbooyinka ay jagooyinka ugu sarreeya ay ka qeybqaataan qabiillooyinkii wax laga badsan jiray ama laga badanyahay waxaa imaaneysa in wixii Banaadir joogaa ha badnaadeen ama halaga badnaadee ay arrinteeda ka hadli karaan.

Wax badan baan maqalnaa Kablalax baa Kismaayo u badan! Sadaa u badan! Qolaa kalaa u badan! Insha Allaah haddii xalkaas la raaco waxaa imaaneysa is-aaminid iyo kheyr. Marka qofkii guryo badan, beero ama ganacsi lahaa haddee hala idin ka arko laakiin badnaan magaalo loo bato ma keeneyso in la qaato waxa dadka ka dhaxeeya. Marka qabiilooyinka badnaanta sheeganaya haku tartameen ganacsiga, beero-falasho, xoolo-dhaqato iyo shaqooyinka kale laakiin yaan waqti lagu lumin deked iyo garoon diyaaradeed maamul. Soow ceeb maaha in qabiilooyinku ku tartamaan booli iyo dhac?

Marka culumadu dadka ka wacdido masaajidda oo ha u sheegaan in la iska ilaawo dhaqankii reer miyiga (qeybtiisa xun baan sheegayaa sida iyadoo ninku ka fekero hashiisa iyo hoygiisa oo keliya). Hala tuso in dadku degennaan jireen Kismaayo iyadoon dekedna lahayn sidoo kalana aysan garoonkeeda diyaarado badan isticmaali jirin. Waa in dadka loo sheego in qof walba leeyahay wixii Ilaahay siiyey ee aysan lahayn waxaa dadka u dhaxeeya. Haddii dadku saas fahmo dhib uma arkayaan ciddii garoon iyo deked xukunta xitaa hadduu qabiilkooda noqdo ileyn waxay ku soo kordhin karaan ma jirtee. Waxaan ku talin lahaa in haddii waqtigu saamaxo ugaasyada beelaha sidoo kale laga caawiyo guryaha oo haddii loo farsameyn karo guryo loo diyaariyo. Bal suureysta iyadoo maalin kasta culumaduna dadka u sheegeyso diinta, odayaashuna dhaqanka. Odayaasha waa in loo qoro mushaar oo ay maalin kasta iska soo xaadiriyaan maamulka gobolka. Waa jeclaan lahaa in gobolka Gedana ku soo biiro. Haddii taasi dhacdo waxaa loo gurman lahaa oo laga caawin lahaa iney maamul sameystaan Shabeelada Hoose, Baay iyo Bakool. Dabadeedna Banaadir, Shabeelada Dhexe, Hiiraan, Galgaduud iyo dhulka kale ee Soomaaliyeed. Maamul-dhiska noocaan ah waa Tigree-dumis. Baydhabo keliya baa Tigree ka joogaa dhulkaas oo haddii maamul loo sameeyo wey baxayaan haddii Ilaah idmo.

Ma khiyaali bey idiinla muuqataa? WALLAAHI saacado baa lagu fulin karaa waxaan kor ku xusay haddii la yeelayo. Haddii kale fikradda aan qabno baan ku dhimaneynaa –annagaa Kismaayo leh. Teeda kale qabiilka waa loo dhashaa laakiin guri, beer ama hanti qof leeyahay qabiil laguma helo. Marka dadka waxaa iska shabbahay maamulka iyo musuqmaasuq. WALLAAHI waxaa loo ordayaa oo la isku heystaa oo xalku u adkaaday waa dhac, boob, eex iyo amar-k-taagleyn raadin. Haddii musuqmaasuqu suulo ma jireyso cid jago dekedeed u hanqal taageysa.

C/Waaxid C/hi Khaliif

London, UK

cabdulwaxid@hotmail.com

Annaga Maxkamadaha ah baa ugu Badneyn wixii Kismaayo Qabsaday (Ibraahim Shukri iyo Indho-cadde) Akhri....