Laguye C/hi iyo Nuur-cadde waa kala Jiraan Halka Qolyaha Jibuuti, Cabdi Qeybdiid iyo Darwiishna wada Jiraan

C/Waaxid C/hi Khaliif

London, UK

Ilaah baa mahad leh. Nabadgelyo iyo naxariis nabi Muxamed korkiisa ha ahaato.

Nin Jendayi Fraser waddo iyo rati iyo rati wado midna kaama leexdo! Ma filayo in laga waday dumarku talo ma leh ee waxay ka wadeen waa in qof kasta shaqadiisa loo daayo. Maxaa markii C/hi Maxamed-dheere soo celiyey loo xanaaqay oo bannaanbaxa loo sameeyey markii sheekh Shariif uu Cabdi Qeybdiid iyo Darwiish soo dhoweeyeyna loo soo dhoweeyey? Arrinta soo dadajisay isku-dhaca C/hi iyo Nuur-cadde waxaa ka mid ah xil-ka-qaadistii Maxamed-dheere halka dad badan u arko xilkan cusub ee loo sameeyey Cabdi Qeybdiid iyo Darwiish – guddiga nabadgelyada- iney dani ugu jirto dadka Soomaaliyeed! Maxaa sidii Maxamed-dheere iyo C/hi ay shacabka bannaanka tuban ee la barokiciyey ugu mudaharaadi waayeen kuwa Jibuuti jooga ee soo dhoweystay Cabdi Qeybdiid iyo Darwiish? Mise cid aan C/hi ahayn khalad ma leh? Waxaan qabyaalad ahayn oon ku sheego ma garanayo!

Qof uun Jendayir Fraser hogaamineyso bey ka suurtoowdaa inuu yiraahdo soo-celinta Maxamed-dheere waa dhib laakiin tan Cabdi Qeybdiid iyo Darwiish waa xal. Soow dhowaan nimanka “culumada” Jibuuti joogta guddi u xusheen telefishinnada reer Galbeedku ma oran waa dambiilayaal dagaal sida Jannaal 4-ta laga leeyahay Ingiriiska? Maxaa waxa dadka aan muslimka ahayn arkeen u arki waayeen dadka culumada sheeganaya? Waa uun niman Jendayi hogaamineyso!

Hal-abuur Soomaaliyeed baa laga hayaa: quruxdeeda adduunyo kaga quuso Hargeysa. Waa waagii Hargeysa la burburiyey. Hadda qofkii Nuur-cadde iyo kuwa Jibuuti wax ka sugayoow indhihiinna fura. Soow wasiirka arrimaha dibadda ee Itoobiya si is le’eg uma cambaareyn Nuur-cadde iyo C/hi? Meeye kuwii culumada sheeganayey iyo kuwii hagayey boggag iska dhigayey iney la jireen muqaawamada ood mooddo iney lahaayeen Gebraa la jira Nuur-cadde?! Qabiilooyinkaan sheeganno ugama duwana Tigreega qashinka .

Shirka Jibuuti waxaa ka qeybgalay afar qolo oon mid loo jeedin iyo Beesha Caalamka. Labo garab oo ka kala socday C/hi iyo Nuur-cadde, kuwo “dal-xoreeyayaasha xorta ah”. Xornimadu waa tan la raacsho baarlamaanka xorta ah. Iyo wasiirka arrimaha diinta iyo awqaafta ee Jibuuti. Xikmaddii ugu fiicneyd waxaa soo jeediyey wasiirka Jibuuti halka hadalkii ugu xumaa uu ku hadlay ergiga metalaya “dal-xoreeyayaasha xorta ah!” Muxuu ahaa hadalkii ergigaas? Wuxuu yiri kubbaddu waxay taal garoonka qeybtiisa Beesha Caalamka! Wuxuu ka wadaa arrinta Soomaaliya waxay gacanta ugu jirtaa Beesha Caalamka! WALLAAHI waxay igu noqotay lama filaan. Weligay ma arag hadal noocaas oo kale ah! Dadku waa dhahaan hanala caawiyo laakiin arrintii Soomaaliya waxay u taal Beesha Caalamka! Cali Mahdi 1991-dii hadal uu yiri baa dad badan ku qoslaan laakiin wax la yaab leh ma aheyn markuu yiri: waxaan rabnaa shidaal iyo cunto. Sidaan uma dhihin. Nasiib wanaag wasiirka arrimaha diinta ee Jibuuti baa u jawaabey oo yiri: war sidaas maaha ee kubbaddu waxay taal dhinaca Soomaalida! Wasiirku wuu sii jilciyey oo wuxuu yiri haddaan arrimaha Soomaalidu iyagu xalisan ma jirto cid kale oo u xallineysa. Waxaan shaki ku jirin in wasiirkaas uu Soomaali u hadlay. Ilaahey baan idin ku dhaarshee ka warrama dadka leh taladii Soomaaliya waxay u taal Jendayi Fraser, Axmed Walad Cabdalla iyo Beesha Caalamka? Saan horay u sheegay weli ma maqal iyagoo ka hadlaya Rabbiga Caalamka! Qofka C/hi ka socda waa loogu yeeri karaa dagaalooge. Kan Nuur-cadde ka socda waa la dhihi karaa ooge dagaal – waa uun C/hi oo la qallibey ileyn wataas Addis Ababa looga yeeree. Kuwa wadaadada sheeganaya waa loogu yeeri karaa dadaal-oodayaal. Waxay ood saareen sacyigii iyo dadaalkii dadkii naftooda u huray diintooda, dalkooda iyo dadkooda. Marna Bush dadkeennuu xasuuqaa marna Jendayi buu u diraa qolyo sheeganaya iney na metelaan.

Halka qolyaha Jibuuti jidgooyo ay u dhigteen sharaftii difaaca dalka ayaa Maxkamaduhu waxay qaadeen jidgooyooyinkii yaalay inta u dhaxeysa Marka ilaa Kismaayo. Waxay la dagaalayaan dagaaloogayaashii halka kuwa Jibuuti la shirayaan oo ay isku kooxda noqdeen kuwii ugu xumaa dagaaloogayaasha.

Adkeysiga saacaddaa baa qofka geyaansiiya guul aakhiro iyo adduun. Bal mey arkaan Abuu Mansuur iyo sheekh C/Raxiim Caddoow? Iyagoon waddamo kale siyaasaddood ka hadlin bey diintoodii, dalkoodii iyo diintoodii u shaqeeyeen. Shacabkii degennaa inta u dhaxeysa Afgooye ilaa Kismaayo, Afgooye iyo Waajid, Balcad ilaa Cadaado waxay caleemo u ruxayaan Maxkamadaha halka qolyaha jooga Jibuuti ay ku soo baxday ceebtii u weyneyd markii la arkey C/hi iyo Nuur-caddoo weli dagaalsan iyo labo Shariif, Darwiish iyo Cabdi Qeybiid oo leh waan heshiinnay! Maxay ku heshiiyeen?

Amiin Caamir oo Kaartuun ku xusaya qolada Jibuuti joogta oo iska dhigeysa iney xabbad joojin karto, ciidan isku-dhaf ahna la sameysan karaan Cabdi Qeydiid ayaa i xasuusiyey mar nin gabay u diray Sayidka ku yiri:

Hootadaan Galduur iyo ka ganay harada guudkeeda
Waxay sii gannaataba hadday gudaha Eyl gaarto
Wadaadkii sidee uga gabbaday waa gol marantaase?

Sayidkii wuxuu yiri:

Ninka yiri waxbaan gamin isagoo Gal iyo Cayn jooga
Oo yiri …, Garacad baan gudub u weydaarin
Godka lagu cadaabuhu muxuu go’uhu been sheegay!

Marka nimanka iyagoo Jibuuti hurda leh xabbad baan joojineynaa ama ciidan isku dhaf ah baan Cabdi Qeybdiid iyo Darwiish ku darsaneynaa maxay is yeelyeelayaan. Ma ragga maalin kasta u dhacaya madaxtooyada, Baydhabo iyo Kismaayo baad celin kartaan?

Marka dadkaan aqoonyahannada sheeganaya oo maalinna Geeddi taageeriddiis bayaan usoo saaraya marna Nuur-cadde oo weliba C/hi iyo isaga kala xigsanayoow waad khaldan tihiin. Haddaad dadka tusin jirteen in C/hi keliya u shaqeeyo Tigree taasi run maaha oo wakaas Nuur-cadde farta loogu yeerayo weliba idinkoo soo dhoweynaya in Gabre la saftay Nuur-cadde. Teeda kale haddey idin ka dhab ahayd soo-dhoweynta xilka laga qaaday Maxamed-dheere waxaa idin dhibi lahayd xilalka loo kordhiyey Cabdi Qeybdiid iyo Darwiish. Waxay ahayd inaad hadalka bartaan wiilasha leh arrinta Soomaaliya waxay u taal Beesha Caalamka. Inkastoo Nuur-cadde laga xukumo Addis Ababa laakiin si uu shacabka u khaldo oo u soo jiito wuxuu yiri waxaan ceyrinayaa Maxamed-dheere iyo dagaaloogayaasha oo dhan. Waxaa la sheegaa iney qorshaha ugu jirtay inuu ceyrsho Cabdi Qeybdiid iyo Darwiish laakiin kuwa Jibuuti jooga ma kala jecla waxa wax u dhimaya dareen shacabka oo xitaa Nuur-cadde fahmay. Indhaheenna oo shan ah bey Darwiish iyo Qeybdiid wax la qeybsadeen.Ma foga in la arko guddiyadaas oo madax Tigree ah lagu soo daro ileyn haddii laga hadlayo xerooyin iyo ciidan Xamar jooga cidda koowaad ee ka hadli karta waa Tigree. Nimankaas, labadii garab oo dowladda oo is dagaashan sheeganaya iney labada garabba fahmeen, maxay ula heshiin waayeen saaxiibbadood amaba uga soo go’een markii horaba? Marka haddaad Beesha Caalamkana arrintii faraha u geliseen, niman Ashaado-la-dirir ahna raalli uga noqoteen iney guddiga nabadgelyada ku biiraan waa la iska fahmikaraa mas’aladaad soo waddaan oo ah: Gabre waxaad ka dhiganeysaan daliil idin tusa sidoo kalana dila kuwa “xag-jirka” ah si aad xukun u heshaan laakiin ogaada Beesha Caalamku wax ma dishee Rabbiga Caalamka baa waxna dila waxna nooleeya.

C/Waaxid C/hi Khaliif

London, UK

cabdulwaxid@hotmail.com