SALIM LONE “Haddii Mareykanku uu ciribtirayo argagixiso, waxay ahayd inuu gacansiiyo Maxkamadaha Islaamiga”....

Waxaa dhawaan lagu qabtay magaalada Leicester ee dalka UK shir ballaaran oo ay ka soo qayb galeen wufuud metelaysa Golaha Maxkamadaha Islaamiga, Baarlamaanka ku meel gaarka ah iyo qurbe-joogga Soomaalida (Somali Diaspora). Shirkan oo lagu falanqeeyey arrimaha Soomaaliya waxaa dadkii ka soo qayb galay ka mid ahaa Salim Lone oo ah khabiir ku xeeldheer arrimaha wadammada colaadaha iyo xaaladaha qallafsan ay ka jiraan, sida Soomaaliya iyo Ciraaq. Wuxuu khabiirku shirka ka jeediyey mawduuc cinwaankiisu ahaa Argagixisada Caalamiga iyo Gobolka Geeska Afrika (International Terrorism and Horn of Africa).

Salim Lone iyo Mohamed Ingiriis

Salim Lone, wuxuu markii hore ahaan jiray journalist. Inta badan noloshiisa wuxuu khabiirku ku noolaa waddanka Kenya oo uu jinsiyaddiisa haysto. Sannadkii 1982 ayuu isaga cararay Kenya, markii dowladdu ay soo saartay maxkamad iyadoo ku eedeynaysa inuu si adag u dhalleeceeyey. Wuxuu markaas u cararay Mareykanka, halkaasoo nasiib-wanaag uu shaqo ka helay Qaramada Midoobay.

Sannadkii 1986 ayaa dowladda Kenya waxay u soo jeedisay inuu dalkiisa dib ugu soo noqdo. Markuu ku noqday ayaa lagu xiray Nairobi. Cadaadis ka yimid Qaramada Midoobay ayaa kaddib lagu sii daayey, balse dowladda Kenya waxay la noqotay dokumentigiisii dhalashada. Muddo dheer wuxuu ahaa nin aan dal lahayn (stateless).

Kaddib markii xukuumad cusub ay ka dhalatay Kenya ayaa dib loogu yeeray, waxaana loo celiyey jinsiyaddiisii, isagoo isla markaana laga dhigay afhayeenka dowladda. Sannadkii 2003 wuxuu ahaa afhayeenka Qaramada Midoobay ee Ciraaq markii halkaas lagu dilay Ergaygii Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, Sergio Vieira de Mello. Wuxuu joogay goobta markii uu nin isku qarxiyey dhismaha Qaramada Midooday ee Baqdaad.

Haddaba, intii uu socday shirkii Leicester ayaan la fariistay Salim Lone, waxaana na dhex maray wareysigan:

Ingiriis: Waxaa ii muuqata inaad xiiseyso arrimaha Soomaaliya. Haddaba, goormee kugu dhalatay inaad isha ku qabato, maxaase kugu dhaliyey?

Lone: Markii aan yaraa waxaan ku noolaan jiray xaafadda Eastleigh ee Nairobi. Waxaad ogtahay in Soomaali badan ay halkaas ku nool yihiin. Sababtaas awgeed, iyadoo Soomaaliduna ay yihiin dad Muslim ah, xiriir fiican ayaan la leeyahay mar walba, saaxiibo badan ayaanna ku leeyahay Soomaalida. Xiisahayga ugu weyn wuxuu yimid markii dad badan oo Soomaali ah lagu xasuuqay dalka Kenya sannadihii toddobaatameeyadii iyo siddeetamayadii. Wargeys aan qori jiray ayaa arrimahan aad wax uga qoray xilligaas. Dabcan waqtigan, Soomaaliya waxay noqotay dalka afraad ee adduunka ee la haysto; Ciraaq, Afghanistan, Palestine iyo Somalia.

Ingiriis: Adigoo eegaya waxa hadda ka dhacaya Soomaaliya, muxuu yahay sawirka aad ka bixin lahayd?

:::GEEDDI & TERRA NUOVA :::

Geeddi oo aan Weli Ka Jawaabin eedayntii ahayd in "uu Mas'uul ka ahaa Mamnuucidii Dhoofinta xoolaha Akhri

Lone: Sawirka aniga iiga muuqda Soomaaliya waa inay tahay meel gebi ahaanba fowdo ah oo qalalaase ay daashadeen. Waxaa soo kordhay dalkii oo xoog lagu qabsaday. Waxaa socda xoog ku haysasho, taasoo ka soo horjeeda Axdiga Qaramada Midoobay. Waxaa dhacaaya wax aad u xun.

Ingiriis: Waxaa mar kasta lagu soo celceliyaa in Soomaaliya ay xarun u noqotay argagixisada (terrorist haven and hub). Sidee u sharrixi lahayd arrintaas?

Lone: Tani waa su’aal aad iyo aad u xiise badan, sababtoo ah waa sida George W. Bush uu uga helo taageerada dadka Mareykanka iyo bulshada caalamka inuu argagixiso la dirirayo. Bal aan si qeexan u caddeeyo arrintan; waxaa jiray weeraro loo geystay safaaradaha Mareykanka ee Kenya iyo Tanzania, waxaana ku dhintay dad badan. Haddaba, runtu waxay tahay, ma jiro qof Soomaali ah oo ka qayb galay qaraxyadii ka dhacay safaaradahaas Mareykanka. Soomaalidu ma ahan nooc u sameysan qaabka argagixisadu u howlgasho. Waxay taas ahayd been-abuur lagaga soo horjeedo Soomaalida. Sida ugu wanaagsan ee lagula dagaallami karo argagixiso meel walba, waa in ammaanka la sugaa, waxaana nabadgelyada Soomaaliya sugay Maxkamadihii Islaamiga. Maxkamaduhu waxay culeyska saareen soo celinta ammaanka iyo kala dambeynta, taas beyna ahayd waxay ku guuleysteen. Haddii maamulka Mareykanku ay ka dhab tahay inuu ciribtirayo argagixiso, waxay ahayd inuu gacansiiyo Maxkamadaha Islaamiga. Mareykanka iyo Ethiopia waxay aqoonsan yihiin in dowladda Cabdullaahi Yuusuf aysan awood lahayn oo aysan maamuli karin Soomaaliya. Waxaad arkaysaa in Mareykanka iyo Ethiopia ay toos ula hadlayaan madaxda qabiilka Hawiyaha, waayo wey ogyihiin in dowladda ku meel gaarku aysan waxba maamulin. Waxaa laga hadlayaa nabadeyn iyo dib u heshiisiin, sidaa awgeed inta ay Ethiopia joogto Soomaaliya ma dhici karto wax dib u heshiisiin ah.

Ingiriis: Dowladda Ethiopia waxaa loo arkaa inay tahay adeegihii Mareykanka ee gobolka Geeska Afrika. Miyeysan kula ahayn inay ka faa’iideysanayso taageerada Mareykanka?

Lone: Waxaa jira wadammo badan oo adduunka ah oo ka faa’iideysanaya dagaalka Bush ee looga soo horjeedo argagixisada. Ma sameyn kartid inaad qalalaase kale damiso adigoo abuuraya qalalaase kale. Waddanka ugu dhow Mareykanka gobolkan Geeska Afrika waa Ethiopia. Waxaa Ethiopia hadda ka jira xukun keli-talis ah. Waxay marka Ethiopia wajahaysaa hadda iska caabin iyo weeraro ay ku hayaan jabhado ka jira gudaheeda. Waxaa kaloo weli aan xal rasmi ah laga gaarin arrinta xuduudda ay la wadaagto Eritrea. Dowladda Meles Zenawi waxay sida caddaanka ah ka faa’iideysanaysaa dhaqaalaha Mareykanka uu ku bixinayo la dagaallanka argagixisada. Dhanka kale, Ethiopia waxay ka welwelaysaa inay Soomaaliya xarun ka dhigtaan kooxo iyada ka soo horjeeda. Soomaalidu, runtii, waa inaysan oggolaan kooxaha noocaas ah, si aanu cudurdaar iyo qiil uga soo bixin meesha.

Ingiriis: Dad badan oo aqoonyahanno ah ayaa waxay ku macneeyaan waxa loogu yeero dagaalka lagaga soo horjeedo argagixisada (War on Terror) inuu yahay mid lagaga soo horjeedo Islaamka (War on Islam). Ka warran doodda noocaas ah?

Lone: Maya, ma qabo sidaas. Ma ahan dagaal lagaga soo horjeedo Islaamka ee waa dagaal lagaga soo horjeedo bini’aadamnimada (humanity). Dad badan oo aan Muslim ahayn ayaa ku dhimanaya dagaalkan. Si fudud ayaa qof kasta u rumeyn karaa in dagaalkan la leeyahay waxaa looga soo horjeedaa argagixisadu uu yahay mid ku wajahan Islaamka. Inkasta oo dhammaan dalalka afarta ah ee hadda la haysto ay yihiin Islaam, kuwa haystana ay dhacday inay yihiin reer galbeed ama Christian, haddana dagaalkan waa mid ku wajahan bini’aadamka oo dhan. Mareykanku waxay leeyihiin bartilmaameed cad oo ah ajande qarsoon oo ay ku xukumayaan dalalka kale.

Ingiriis: Dagaallada ka socda Muqdisho waxaa khubarada qaar ku tilmaameen xasuuq (genocide). Ma laga dhigi karaa Genocide?

Dr Ibraahin Xassan Caddow iyo Mohamed Ingiriis Ingiriis iyo Drs Xaliima Yareey oo ka mid ahayd ergooyinkii ka yimid Minneapolis Maxamed Ingiriis iyo Cilmi Daqare oo ka mid ahaa dadkii shirka ka soo qayb galay

Lone: Ma hubo in laga dhigi karo Genocide. Shaki la’aan, waxa dhacay waa dambi ka dhan ah bini’aadamnimada (crime against humanity). Waxay ka soo horjeedaa dhammaan shuruucda bini’aadamnimada (all humanitarian laws).

Ingiriis:  Laakiin waxaan maqleynaa in European Union loo gudbiyey in dagaalka ka dhacay Muqdisho ay ciidanka Ethiopia ka geysteen Genocide.

Lone: Haa, meelo badan ayay ka socotaa qayla-dhaanta, waana suuragal in la dhegeysto. Waxa hadda ka dhacaya Soomaaliya waa wax wuxuushnimo ah oo bini’aadamnimada ka baxsan. Laakiin Genocide waa erey xoog badan. Waxaan u maleynayaa inaysan ku filnayn in la isticmaalo ereygaas.

Ingiriis: Ma u maleynaysaa in mar ay noqoto la maxkamadeyn doono qabqablayaasha dagaalka ee Soomaaliya muddada dheer ka waday colaadda ee hadda gashaday ‘shaarka dowladda’?

Lone: Waa arrin adag arrintaas. Waxaan haysannaa qabqableyaal dagaal wadammada Soomaaliya iyo Afghanistan. Waxay ku jiraan habka dowladda, taasoo siinaysa impunity aan lagu maxkamadeyn karin, hase yeeshee kuwa sameeyey dambiyo dagaal waa inaysan baxsan marna.

Ingiriis: Laakiin ka warran tusaalaha Charles Tylor?

Lone: Waa dhibaato iyada laftirkeeda. Haddii aad ka soo horjeeddo Mareykanka oo aad tahay dambiile waxaad halis u tahay in Maxkamad lagu soo taago. Haddiise qofku uu dambiile yahay, laakiin uu Mareykanka taageersan yahay, wey adag tahay in la maxkamadeeyo qofkaas, wuxuuna haystaa magangelyo sare.

Ingiriis: Mushkiladda ka aloosan Soomaaliya awgeed, ma kula tahay in Somaliland ay fursad u helayso aqoonsi (recognition)?

Lone: Waan taageeraa anigu xaqa ay dadyowga adduunku u leeyihiin inay aayahooda ka tashadaan. Tusaale, waa macquul in Kosovo ay gaar noqoto iyo koonfurta Suudaan. Waxaan qabaa in dadku ay xaq u leeyihiin aayahooda. Marka dad meel ku nool ay go’aansadaan inay go’aan, waxaan qabaa inay xaq kasta u leeyihiin. Inkasta oo Soomaalidu ay wadaagto af, luuqad, dhaqan iyo diin mid ah haddana taas macnaheedu ma ahan inaysan kala tegi karin. Waxaase jira xaqiiqo ah in Somaliland aysan weli ka jirin referendum heer caalami ah oo adduunku isku raacsan yahay. Illaa iyo inta laga sameynayo afti noocan ah, ma aqbali karno afti kale.

Ingiriis: Adigoo muddo dheer ku noolaa Kenya, lana socda aafada ka jirta Africa, ma u maleynaysaa in gobolka Geeska Afrika uu sannadahan dhow ka bixi doono colaadaha?

Lone: Gobolkan waa gobol aad u dhibaateysan. Suudaan haddaad eegtid, dhibaatadeedu kuma eka oo keliya Darfur ee meelo kale ayaa dhibaatadu ka jirtaa. Dad badan waxay moodaan in mushkiladda Suudaan ay tahay Darfur oo keliya. Eritrea haddaad eegtid, lafteeda waxaa ka jira xukun keli-talis ah. Ethiopia waxaa dowladda la dagaallamaya jabhado badan oo ay ugu xooggan yihiin Amxaaradu. Marka gobolkan Geeska Afrika waa meel aan degenayn oo kacsan. Inshaa Allaah, maalin maalmaha ka mid ah wey dhacaysaa in la helo gobolka Geeska Afrika oo dadka ku dhaqan ay bartaan inay si nabadgelyo ah u wada noolaan karaan.

Qore: Maxamed Xaaji (Ingiriis)
Email: Ingiriis@yahoo.com

Faafin: SomaliTalk.com | April 18, 2007

LABA SALAAD: Salaad Gabeyre iyo Salaad Cali xaggee iska shabahaan? - Billowgii afgambiga.. Akhri...