SOMALITALK.COM DALSAN
w w w . S o m a l i T a l k . c o m
SOMALITALK - MAQAAL
Daabaco Boggan | Print

MAXAAD KA TAQAAN AXDIYADII GENEVA (GENEVA CONVENTIONS)

Waa qoraal taxano noqon doona.

MOHAMED ABDI HASSAN (DIRIDHABA)

KARACHI, PAKISTAN.

diridhaba2001@hotmail.com

Muddo Nus qarni ku dhaw ayaa dadka Soomaalida ee ku dhaqan Mandaqadda Geeska Africa waxay ku hoos noolayeen cahdiyo aad u adag, kuwaasi oo sabab u noqday xasuuqyo, jidh-dil, kufsi, iyo caga juglayn farabadan oo ay kala kulmeen shakhsiyaad,dawlado, ururo iyo kooxo isku bahaystay sharaf dillidda ama hoos u dhigga karaamada qofka Bini-aadmiga ah.

Hadaba akhristow Dulucdan oo noqon doonta taxane ku soo baxda badanaba Saxaafadda Somaliland iyo Soomaalida Madax Banaan waxaan doonaya inaan halkani ku soo bandhigo taariikhdii Axdiyadii lagu kala saxeexday Xarunta dalka Swizerland ee Geneva, kuwaasi oo badanka aan dadka africa Maamula aqoon u lahayn.

MAXAA DHALIYEY AXDIYADII GENEVA

Isku dayo farabadan oo la doonaayey in xal bini-aadminimo loo helo dhaqanka goobaha dagaalka ayaa hadheeyey inta la hayo taariikh colaadeedka soo wajahay dunida aynu maanta ku noolahay, waxaana in badan xooga la saaray in loo helo qaraaro meel dhexe la iskugu keenaayo oo lagu xakamaynaayo falalka xun ee lagula kaco dadka lagu kala qabsado goobaha dagaalka.

Qarnigii Lixaad Nebi Ciise (C.S) ka dib ayaa dagaal-yahan Chinese ahi oo la odhan jiray Sun Tzu wuxuu soo jeediyey in xadidaad lagu sameeyo Siyaabaha loo dagaal galo.

200 Nebi Ciise dabadii (C.S) ayaa waxaa lagu dhex arkay Xeerar ay samaysteen dadka aaminsan diinta Hunduuska qodobo qeexaayey danbiyada dagaalka, xeerkaasi oo la odhan jiray "code of Manu" qaraarkii Manu.

1305 tii ayaa geesigii dagaalyahanka ahaa ee u dhashay Scotland oo la odhan jiray Sir William Wallace   wuxuu soo jeediyey in la hindiso qaraaro lagu xakamaynaayo dadka gala danbiyada dagaalka.

Hugo Grotius oo ahaa caalim ku talax tagay cilmiga edabiga una dhashay waddanka Spain ayaa sannadkii 1625 wuxuu soo jeediyey qaraaro qeexaayey Adeeg bini-aadminimo oo la siiyo dadka shacabka ah ee ka qaxa ama ka haajira goobaha dagaalka.

1825-kii ayaa waxaa dil toogasho ah lagu xukumay askari ka tirsana Xulafadii galbeedka Europe ee fransiisku hor kacaayey oo la odhan jiray Henry Wirz, isaga oo lagu soo eedeeyey inuu si anshaxa ka baxsan u dilay Maxbuus ku xidhna xabsi ay maamulayeen Xulafada galbeedka oo la odhan jiray Andersonvilla kuna yaallay magaalada Lyon ee dalka fransiiska.

Hadaba iyada oo qarniba qarniga ka danbayey la arkaayey xadidaado (limitations) farabadan oo la saarayey danbiyada laga galo goobaha dagaalka (War Zones) , ayey taasi waxay guul horleh  u noqotay in meel dhexe la iskugu keeno cududadahii Ciidameed (the powerfull military forces) ee jiray qarnigii 19-naad laguna qanciyo in si dhex dhexaad (neutral agreement) ah axdi ay u wada saxeexdaan.

Akhristow waxaa markii ugu horaysay qallinka lagu duugay Axdiga Geneva Sannadkii 1864-kii iyada oo axdigu keliya qeexaayey sidii loogu gar gaari lahaa,loona ilaalin lahaa,loona xaq dhawri lahaa,dadka ku dhaawacma goobaha dagaalka; dadka ku xanuusada goobaha dagaalka, axdigaasi oo uu sameeyey ama ictiriraaqay Geesiga lagu xasuusto Heshiisyada axdigani Geneva oo la odhan jiray Henri DunantHenri Dunant wuxuu markii danbe noqday maskaxdii ka danbaysay samaynta ururka Laan-qayrta cas ee aduunka (World Red Cross Organization), wakhtigaasi laga bilaabana waxa ururka Laan qayrta cas iyo ururka kale ee ay bahwadaagta yahiin ee Bisha Cas ka ahaayeen heshiisyadaasi Geneva udub dhexaad.


Dagaalka Ciraaq iyo xad-gudubyada ciidamada maraykanka

Sannadkii 1899-kii ayaa waxaa lagu soo biiriyey Axdiga Geneva qaraaro kale ama axdiyo kale oo qeexaayey Gaasta sunta ka samaysan, iyo maadooyinka laga tuuro dhuumaha ee loo yaqaano (asphyxiating) taasi oo khatar ku ah jiritaanka nolosha aadamaha dhalin kartana cuduro halis ah oo ay ka mid yahiin cudurada Kansarka, iyo cudurada dubka sare ku dhaca, xiiqda I.W.M.

1907 ilaa 1913 kii waxaa lagu soo biiriyey axdiyo kale oo lagu saxeexay magaalada Geneva kuwaasi oo la dhamaystiray sannadkii 1925-kii laguna xarantimeeyey adeegsiga Gas-ta wadata sunta iyo Bakteeriyada (poisoned gas and bacteria)

1929-kii ayaa waxaa ku soo biiray axdiga Geneva Qaraaro cusub oo qeexaayey sida loola dhaqmayo dadka ku dhaawacma dagaalada laba dhinac iskaga soo horjeedaan iyo weliba Maydka labada dhinac ku dhinta, isla sannadkaasi waxaa kale oo la saxeexay in dadka ku qar qarma bedda dhexdeeda loogu adeego si bini-aadminimo ah xitaa hadday yahiin cadawga dhinaca kale.

       
Xasuuqii ugu foosha xuma Magaalada Hargeysa 

Xabaalaha Malko Dur Duro

Magaalada Hague ayaa waxaa lagu kala saxeexday laba axdi oo kale oo lagu daray axdiyadii Geneva oo qeexaayey Ilaalinta goobaha dhaqanka iyo waxyaabaha dhaqanka bulsho ka soo jeeda, sida dhaqamada bulshada, dhaqamada diimaha, dhaqamada qaranimada, dhaqamada dawliga ah I.W.M.

Haddaba akhristow bilawgii saxeexa Axdiga keliya ee dunnida u adeega sidii loo baajin lahaa fool xumooyin bini-aadminimo oo dunida asiiba ayaa maanta waxaa ururka Axdiga Geneva oo ah urur ka madax banaan qaramada Midoobay Xaruntiisuna tahay magaalada Geneva wuxuu ka doodaya sidii loo xaaranti mayn lahaa hubka khatarta ah ee loo yaqaano (WMD) iyo weliba miinooyinka dhulka hoostiisa lagu xabaalo oo gaysata khasaarooyin bini-aadminimo oo naf iyo maal dad aan waxba galabsan leh.

qormooyinkani oo si taxana ah ugu soo bixi doona warbaahinta ayaa waxaa todobaadka soo socda aan bilaabi doona qodobada qaraarka Geneva aniga oo todobaadkasta ka hadli doona dhawr qodob, iyo sida dawladaha Afrikaanka ahi iyo weliba kuwa isku sheega inay horumareen sida dalka maraykanka  ugu xad gudbaan axdiyadaasi.

Insha allahu waa inoo todobaadka danbe.

LA SOCO............

Qoraalkii Mohamed Abdi Hassan (diridhaba)

diridhaba2001@hotmail.com

Karachi, Pakistan.

Afeef: Aragtida qoraalkanwaxaa leh qoraaga ku saxiixan

Faafin: SomaliTalk.com | Dec 11, 2004

S/GALBEED: DADKII IYO DALKII AYAANKA DARRAA| Khaliil
Boqor Buur Madow Meeyey !!! | Dalboon
Samsam waa la soo dayn rabaa !! | Ducaale
SAMSAM LOO GAFYEE MAXAA LOOGU AAR GUDAA? | Caynab
SAMSAM " AQALKA M. KU-XIKEENKA I GEE" | Samatar
Armaa Samsam la xabaal nololyey, war bal xabsiga eega!!  | J.B.

Kulaabo bogga  www.SomaliTalk.com 

© www.SomaliTalk.com

SEARCH

Allah Is Great
TAARIIKHDA ISLAAMKA
Silsiladda Taariikhda Islaamka
Qore:Shiikh C/risaaq Macalim
C/RISAAQ
Aniga Oo Ah Xildhibaan G/Wakiilada Somaliland Waa Sidee Arinta Sool, Bariga Sanaag iyo Buuhoodle: Qoraal dheer oo uu soo saaray C/risaaq Warsame Xayir ayaa tibaaxay in Guji
C/FATAAX
Taariikhda War-Isgaarsiinta: Waa barnaamij taxane ah Guji
CADDAANI
Han-yaraanta Iyo Hibashada Hargeysa Ayaa Haleeshay SamSam Yar.. Guji 
FAHAD
Xaaladda Samsam iyo Damiirka Shacabka Somaliland Guji
GAALERI
gaaleriC/Shakuur (Gaaleri): Dhibkii isoo Gaara Ma'uliyadeeda Waxaa Leh Col. Cabdi .. Guji..
DIRIDHABA
diridhabaSam-Sam Waxay i xasuusisay 25 cisho oo ayaanu ku jiray Xabsiga dhexe ee Hargeysa Guji
C/WAAXID
cabdiwaaxidDhibaatada Gaartay Samsam Dadweynaha Caadiga ah Shuqul kuma laha Guji

 



HTML CD