"Isku Af-Soomaali ma nihin.."
 WQ:
Muxyaddiin M.Kaalmoy
Email:
kalmoi@hotmail.com
Sheekaba Sheeko ayay
keentaaye, dabayaaqadii sannadkii 1977-kii, ayaynu meel ku wada sugnayn, annaga
oo isugu jirnay rag koox ah; kala da', waaya-aragnimo iyo heer aqooneedba kala
duwanayn, deegaanno kala geddisanna ka soo kala jeednay. Doodo xagga Siyaasadda,
Bulshada iyo Dhaqanka Soomaaliyeed ah ayaa badanaaba na dhex-mari jiray, goortii
aannu firaaqo isu helnaba.
Maalin maalmaha ka mid ah,
ayaa iyadoo aannu dooddii ku dhex-jirno, ayuu ruux saaxiibbada ka mid ahaa -si
ay wax ka noqdeen ma ogiye- wuxuu la soo booday oo igu yiri:" War Adigu
Af-Soomaali ma taqaannid.."!!!. Waxaa laga yaabaa in ereyadii aan ku hadlayay
qaarkood, uu isaguna si u qaatay, aniguna aan si kale ula jeeday, ama aan ku
dhawaaqay kalmado aan laga isticmaalin gobolkii iyo deegaannadii uu ka yimid.
Ninkaas isaga ah, inkastoo
uusan markaas ahayn ruux da' yar, haddana heerka aqoontiisa iyo
waxbarashadiisuba, ma ayan dhaafsiisnayn "Shahaaddada Dugsiga Dhexe ee
Waxbarashada dadka waaweyn". Shakhsi-ahaan wuxuu ahaa ruux aad u fudud, aanna ka
fiirsan erayada uu ku hadlayo. Wuxuu badanaa ka mid ahaa dadka ka qoomameeya
wixii ay ku hadleen, ee yiraahda:- " Sidaas ulama jeedin", " Carrabkaa iga
soo boobay erayga", " Sidaas kama wadin" iwm. Hadalna wuxuu ammaan yahay
inta aadan oran, Afka hadduu ka soo baxo, adigu ma arrimisid. Waxaa kaloo la
yiraahdaa:" Inta aadan falin ka fiirso". Murti kale ayaa iyaduna ahayd:"
Carrabka ruuxa garashada yari, caqligiisuu ka soo horreeyaa"...!!!.
Intii aanan xaggiisa u soo
jeesan, oo u jawaabin ninkaas fududaaday, ayaa waxaa ay kaga dhegtay, oo
dhibsaday erayadiisaas aan laga fiirsan, nin kale oo isagana saxiibbaday ka mid
ahaa, dooddana ka qayb-qaadanayay. Waa nin aqoon, waaya-aragnimo iyo masuuliyad
ahaanba aad uga sarreeyay saaxiibkaas hore. Wuxuu ninkani ka soo shaqeeyay oo
Macallin iyo Maamule-dugsiba ka soo noqday inta badan Gobollada dalka, isaga oo
markiisii horana wax ku soo bartay gudaha iyo dibaddaba, bulshooyin badanna la
soo dhaqmay.
Wuxuu u jawaabay oo ku yiri
Saaxiibkii simbiririxday:-" "Hebelow, ha dhihin dadka Af-Soomaali ma taqaannid"
ee waxaad tiraahdaa:" Isku Af-Soomaali ma nihin"( ahin ); waayo, waxaa kala
geddisan deegaannada aad ka soo kala jeeddaan iyo dhaqan-bulshadeedkiinna. Wuxuu
Saaxiibkay intaas raaciyay oo yiri:- " Isagu wuxuu ka dhashay, ka soo jeedaa,
aanna filayaa inuu ku soo dhex-ababay Agagaarka Webiyada Jubba iyo Shabeelle iyo
bulsho Beeralay ah oo Soomaaliyeed dhexdood, kuwaas oo leh erayadooda gaarka ah,
hab-dhaqankooda iyo deegaan-bulsheedkooda u goonnida ah".
" Adigu waxaad ka soo
jeeddaa, kuna soo dhex-barbaartay -sida ay ila tahay- deegaan iyo bulsho
Xoolalay ah, oo weliba reer-guuraa ah dhexdood; sidaas darteed, erayada
meelihiinnaas laga isticmaalo ayaanan agagaarka webiyada laga aqoon, sida erayo
deegaannadan looga adeegto aanan miyigaas looga baran, ama micna kale ku leh".
Kulligeen Soomaali ayaynu
wada nahay, Carriga aannu degganahay, Ciidda iyo Calanka ayaa naga dhexeeya. Mar
haddii aannu ku wada dhalannay, barbaarnay, wada deggannnahay, dhaqaale-ahaanna
isku xiran-nahay oo aaynaan kala maarmayn Waddanka ayaa isku-keen xiraya, laakin
xoogaa dhaqanno kala geddisan oo Xoolalaynimo, Beeralaynimo, Kalluumaysatanimo,
Reer-magaalnimo, Reer-miyinimo iwm. ayaannu kala leennahay; lahjado faracyo ah
oo ku wada aroora "Af-Soomaali"( Maay iyo Maxaa-tiri ) ama "Waaye
iyo Weeye" ayaannu ku kala hadalnaa. Sidaas darteed, ma aha in aynu is-niraah:-
" Af-Soomaali ma taqaannid", sida ay qaarkeen la soo boodaan, waxaanse is-dhihi
karnaa:" Isku Af-Soomaali ma nihin", oo loola jeedo "isku-si uguma dhawaaqno
erayada qaarkood", deegaannada iyo hab-dhaqanka bulsho ee kala geddisanna
waxay keeni karaan shakhsiyaad feker iyo Seykoloji ahaanba kala goonni ah.
Waa in deegaan kasta oo
Soomaaliyeed dadka ku nool ee ku abtirsada lagu qaddariyaa deegaankooda,
hab-dhaqankooda, qaabka-dhaqaalahooda, lahjaddooda iyo guud ahaanba sida uu Alla
u dhigay.
Deegaannada Soomaaliyeed
qaarkood dadka ku dhaqan ayaa waxay aaminsan yihiin inay iyagu Soomaalida kale
ka hadal wanaagsan yihiin, ka-asalsan yihiin oo weliba ka dhaqan iyo dhogor
wacan yihiin, taas oo ah aragti marin-habowsan . Diinteennu waxay na baysaa :-
" Sida loo kala karaama badan yahay, waa sida loo kala Alla-cabsi badan yahay,
loona cibaadaysto"." Dadka waxaa ugu khayr badan, kan ugu wax-tar badan ee u
adeega dadka kale"." Ilaahey ma eego dadka suuraddooda iyo jirkooda, laakin
wuxuu eegaa quluubtooda iyo camalkooda". "Dadku waxay asal-ahaan u siman yihiin
sida ilkaha Shanlada".iwm.
Isla-weynida ku jirta
Soomaalida qaarkeed, waxay ka mid tahay sababaha aynu la saldhigan la'-nahay
muddada intaas la eg. Xikmad ayaa waxay tiraahdaa:" Ruuxa isla-weyni, waa sida
ruux buur dheer dusheeda saaran oo kale; kaas oo isaga ay ugu muuqdaan dadka
dhulka hoose jooga inay yar-yar yihiin, iyaguna waxay isagaas buurta dul-saaran
u arkaan inuu iyaga ka yar yahay". Soomaalida ayaa iyaguna yiraahda:" Sida aad
isu-taqaan ma ahee, waa sida laguu yaqaan"." Faanaa Fallar buu dhiman yahay"
iwm.
Sidaas darteed, dadka
Soomaaliyeed ee walaalaha ahi waa inayan hoos isu eegin oo is-quursan, dhan
kastoo ay noqotaba( Siyaasad, Dhaqaale, Bulsho, Dhaqan, Ciidan, Lahjad, dadnimo
iwm.). Waa in loo wada hoggaansamaa "Sinnaanta Ijtimaaciga ah" iyo inuu qof
kastaa ku dhashay sagaal bilood. Kala geddisnaanta xagga hadalka, qaabka iyo
midabkaba waa xikmad Allah. Aynu isku-qaddarinno Alla-ka-cabsiga, Aqoonta,
Akhlaaqda ,Waddaniyadda, Wax-soo-saarka, U-adeegidda dalka iyo dadka iwm. sida
Ummadaha horumaray.
Wq/Muxyaddiin M.Kaalmoy
Email:
kalmoi@hotmail.com
Afeef: Aragtida qoraalkan waxaa leh qoraaga ku
saxiixan
Faafin: SomaliTalk.com | Jun 3, 2007
|
Daabaco Boggan | Print
"
Dowlada FKMG Ah Ee Soomaaliya
ARAGTIDA/MAQAALLADA DADWEYNAHA EE MAANTA